12 grudnia 1913 - 28 września 1977

1925 - 2012

Fotograf i fotoreporter. Członek Krakowskiego Towarzystwa Fotograficznego. Przez ponad 40 lat utrwalał na kliszy fotograficznej bieżące wydarzenia społeczno-kulturalne, ważne uroczystości i życie codzienne Krakowa, Nowej Huty, Wadowa, Ruszczy i Luboczy. Uczestnik licznych konkursów fotograficznych w Krakowie i Zagrzebiu. Zmarł w Krakowie w 2012 roku.

23.02.1895 - 3.04.1985

Okres działalności: od lat 20-tych do 80-tych

Władysław Wachulski – urodzony 23 lutego 1895 r. w Radłowie (pow. Tarnowski), zmarł 3 kwietnia 1985 r. w Zakopanem. Pochodził z wielodzietnej rodziny, miał brata Feliksa i siostry Leokadię i Janinę. Władysław urodził się jako jeden z bliźniaków, drugi zmarł.

Najmłodsze lata spędził w Radłowie, skąd pochodziła jego matka – Maria Wachulska z d. Lachman. Stamtąd cała rodzina przeniosła się do Czarnego Dunajca, gdzie ojciec Władysława – Feliks Wachulski objął posadę organisty w lokalnym kościele oraz pisarza w sekretariacie Sądu w Czarnym Dunajcu. Władysławowi przez całe życie imponowało dopracowane do perfekcji pismo ojca, gdzie każda literka była jak artyzm. To prawdopodobnie dzięki tej zdolności Feliks Wachulski otrzymał posadę, która obejmowała głównie wpisywanie do ksiąg sądowych podań, wyroków, próśb i innych. Państwo Wachulscy posłali młodego Władysława wraz z rodzeństwem do Gimnazjum w Nowym Targu, gdzie otrzymał edukację.

Później, w czasie I wojny światowej, Władysław został powołany do armii austriackiej, gdzie pełnił rolę radiotelegrafisty. Następnie, po odzyskaniu niepodległości, pracował na kolei w Krakowie-Płaszowie, lecz wkrótce porzucił fach by zająć się fotografią. Odbył odpowiednie kursy i praktykę, a po jakimś czasie otworzył pracownię przy Rynku Głównym 11 na I piętrze i prowadził ją do 1924 r. Fotografował wycieczki przybywające do Krakowa, a szczególnie te młodzieżowe,  nauczycielskie, studenckie i wojskowe z rodzinnego Podhala. W Krakowie szczególnie upodobał sobie kilka lokalizacji, w których fotografował klientów, m. in.: pod Bramą Herbową czy przy pomniku Tadeusza Kościuszki na Zamku na Wawelu,  na płycie Rynku Głównego z Kościołem Mariackim lub Sukiennicami w tle, pod Pomnikiem Grunwaldzkim na placu Jana Matejki czy na dziedzińcu Collegium Maius Uniwersytetu Jagiellońskiego. Po 1924 r., być może w 1925 r., powrócił do rodzinnego Czarnego Dunajca. Zamieszkał w Chochołowie w starej szkole, w której uczyła i również mieszkała jego siostra Janina. Tam też otworzył pracownię fotograficzną. Szybko zaczął fotografować Chochołowian podczas różnych wydarzeń towarzyskich, ślubów, imprez karnawałowych i innych. W latach 30-tych przed jego obiektywem stawał także lokalny teatr amatorski. W 1934 r. uwiecznił budowę mostu, a w 1938 r. ekshumację zwłok księdza Błaszyńskiego i nieudany start balonu stratosferycznego Gwiazda Polski w Dolinie Chochołowskiej. Poprzez fotografię stał się członkiem wiejskiej społeczności i wraz z nią uczestniczył w ważnych dla niej chwilach. Chochołowianie coraz chętniej zamawiali u niego portrety reprezentacyjne, które Wachulski wykonywał zazwyczaj przed ich domami w pełnej krasie pokazując elementy stroju góralskiego. Często także celem upamiętnienia fotografowały się całe rodziny wewnątrz domu czy na ganku, gdzie dostępne było lepsze światło.

Po śmierci siostry w 1947 r. Wachulski przeniósł się na wynajęte w Chochołowie lokum pod numerem 64 i w tym miejscu pozostał aż do śmierci. Wtedy też zarejestrował zakład pod tym adresem. Dzięki temu mógł kontynuować swoją działalność, tym bardziej, że nowe miejsce zamieszkania i pracy mieściło się tuż obok kościoła. W tych okolicznościach jeszcze łatwiej było mu fotografować Chrzty, Komunie Święte, Śluby czy Pogrzeby, co robił z coraz większym wyczuciem. Wprowadził także do swojej oferty ozdobne winiety z motywem pawiego pióra, motywem góralskim czy klasyczne – owalne. Klisze oddawał do retuszu w Zakopanem, gdzie jeździł na motorze, który niejednokrotnie pojawia się na jego fotografiach jako rekwizyt. Działalność Wachulskiego obejmowała nie tylko społeczność chochołowską. Jeździł także do Witowa, Cichego, Czarnego Dunajca, Podczerwonego czy Koniówki. Na uroczystościach, które fotografował często też był zapraszany jako gość.

Pod koniec życia opiekowali się nim Marianna i Józef Bzdykowie, z którymi łączyła go bliska sąsiedzka relacja. Zmarł w szpitalu w Zakopanem w 1985 roku mając 90 lat. 

Okres działalności: około 1909 - 1939

Adela – zakład fotograficzny w Krakowie, którego właścicielem był Izaak (Ignacy) Pretzel (1880 – 1939). Pierwszą lokalizacją Zakładu Nowoczesnej Fotografii „Adela” (nazwanego tak na cześć żony fotografa), otwartego około 1909 roku była kamienica przy pl. Szczepańskim 2. Pod tym adresem studio działało do roku 1920. Kolejnym zakładem o nazwie „Adela” było atelier przy ul. św. Gertrudy 14 (czynne od około 1910 roku, otwarte kilka lat wcześniej pod nazwą „Helios”). W 1920 roku faktycznie prowadziła je siostra właściciela, Stella Pretzel. Data jego zamknięcia nie jest znana. W 1919 roku Pretzel otworzył filię „Adeli” przy ul. Grodzkiej 49, którą prowadził do wybuchu II wojny światowej. Zakład fotograficzny „Adela” otrzymał nagrodę główną na wystawie w Paryżu w 1908 roku oraz Najwyższe Odznaczenie Fachowe w roku 1912.

Bibliografia:

Zbroja B., Za obiektywem. Krakowskie zakłady fotograficzne pierwszej połowy XX wieku, Kraków 2022

1 lipca 1944 – 31 maja 2010

Okres działalności: 1970 – 2010

Urodzony w Krakowie fotograf i fotoreporter. Absolwent filologii polskiej na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. Po zakończeniu studiów w maju 1967 roku rozpoczął pracę w Krakowskich Zakładach Prasowych jako fotolaborant, a następnie fotoreporter. W 1970 roku został pracownikiem laboratorium Centralnej Agencji Fotograficznej (CAF) – jedynej PRL-owskiej agencji udostępniającej prasie serwis fotograficzny, a wkrótce szefem oddziału krakowskiego. Jako fotoreporter dokumentował bieżące wydarzenia społeczno-kulturalne w regionie i dokumentacje z planów filmowych, doskonaląc dorobek fotograficzny i dziennikarski. Od 1991 roku przez kilkanaście lat był związany jako fotoreporter z Polską Agencją Prasową (PAP). Zmarł w Krakowie.

26 lipca 1925 - 12 stycznia 1995

Okres działalności: 1945 - 1995

15 kwietnia 1896 – 17 stycznia 1965

Urodzona w Stanisławowie, druga z trzech córek adwokata Włodzimierza Nieczuja-Jurkiewicza i jego żony Marii ze Sternberg-Stojałowskich. Ukończyła prywatne gimnazjum żeńskie w Stanisławowie; utalentowana plastycznie, kształciła się u malarza Leona Dołżyckiego. Malowała w technice olejnej, najczęściej kwiaty i studia portretowe oraz modelowała w gipsie portrety. Swoje prace zaprezentowała w 1913 roku na I Wystawie Sztuki Polskiej w Stanisławowie.

Podczas I wojny światowej była wolontariuszką Czerwonego Krzyża, pielęgnując rannych żołnierzy. W 1917 roku wraz z rodziną przeniosła się do Parkosza, między Pilznem a Dębicą, gdzie poznała Józefa Okszę-Grabowskiego. Po ślubie w 1918 roku małżeństwo przeprowadziło się do Przemyśla, gdzie Grabowski pracował jako szef Wydziału Krajowego. W 1920 roku urodziła się ich córka Joanna, rok później syn Krzysztof. W 1926 roku rodzina przeprowadziła się do Katowic, gdzie Grabowski pełnił funkcję Głównego Inżyniera Związku Rawa, a następnie do willi w Kozach, 7 km od Białej Krakowskiej. Rodzina utrzymywała kontakty z elitą towarzyską Bielska, prowadząc salon artystyczny, w którym gościli m.in.: poetka Kazimiera Alberti, malarz i dramatopisarz Adam Bunsh, komicy Kazimierz Wajda i Henryk Vogelfanger (znani jako „Szczepko i Tońko”), aktorzy Mieczysław Cybulski i Witold Zacharewicz, operator Leonard Zajączkowski i Stanisław Ignacy Witkiewicz. W 1932 roku urodziła się najmłodsza córka Grabowskich - Blanka nazywana Daisy.

Po wybuchu  wojny w 1939 roku rodzina Grabowskich wyjechała z Polski, chroniąc się w Budapeszcie, a następnie przez Bałkany i Turcję, w 1941 roku dotarła do Palestyny. Józef Grabowski wraz z żoną zaciągnęli się do armii brytyjskiej w Palestynie, gdzie Anna (z brytyjskim stopniem Lieutenant – odpowiednik porucznika) została zmobilizowana do służby sanitarnej w Czerwonym Krzyżu, prowadząc zajęcia terapeutyczne w szpitalach wojskowych w Gazie. Józef, awansowany w 1943 roku do stopnia Lieutenant, pełnił służbę wojskową na Cyprze, w Palestynie, Egipcie, Libii i Grecji. Po zakończeniu wojny małżeństwo przeniosło się do Benghazi. Anna Grabowska powróciła wówczas do pasji malarskiej, wystawiając swoje obrazy we Francji i Stanach Zjednoczonych. W 1956 roku Grabowscy uzyskali obywatelstwo francuskie i zamieszkali w Pontfaverger we Francji. Józef Grabowski zmarł nagle w 1962 roku. Anna Grabowska zmarła rok po tragicznej śmierci swojego syna Krzysztofa na jachcie w Trójkącie Bermudzkim. Została pochowana obok męża na cmentarzu w Pontfaverger koło Reims.

Bibliografia:

Hałat A., Miłość aż po grób, Wydawnictwo Arcana, Kraków 2018. 

Anna Grabowska

15 kwietnia 1896 – 17 stycznia 1965

Urodzona w Stanisławowie, druga z trzech córek adwokata Włodzimierza Nieczuja-Jurkiewicza i jego żony Marii ze Sternberg-Stojałowskich. Ukończyła prywatne gimnazjum żeńskie w Stanisławowie; utalentowana plastycznie, kształciła się u malarza Leona Dołżyckiego. Malowała w technice olejnej, najczęściej kwiaty i studia portretowe oraz modelowała w gipsie portrety. Swoje prace zaprezentowała w 1913 roku na I Wystawie Sztuki Polskiej w Stanisławowie.

Podczas I wojny światowej była wolontariuszką Czerwonego Krzyża, pielęgnując rannych żołnierzy. W 1917 roku wraz z rodziną przeniosła się do Parkosza, między Pilznem a Dębicą, gdzie poznała Józefa Okszę-Grabowskiego. Po ślubie w 1918 roku małżeństwo przeprowadziło się do Przemyśla, gdzie Grabowski pracował jako szef Wydziału Krajowego. W 1920 roku urodziła się ich córka Joanna, rok później syn Krzysztof. W 1926 roku rodzina przeprowadziła się do Katowic, gdzie Grabowski pełnił funkcję Głównego Inżyniera Związku Rawa, a następnie do willi w Kozach, 7 km od Białej Krakowskiej. Rodzina utrzymywała kontakty z elitą towarzyską Bielska, prowadząc salon artystyczny, w którym gościli m.in.: poetka Kazimiera Alberti, malarz i dramatopisarz Adam Bunsh, komicy Kazimierz Wajda i Henryk Vogelfanger (znani jako „Szczepko i Tońko”), aktorzy Mieczysław Cybulski i Witold Zacharewicz, operator Leonard Zajączkowski i Stanisław Ignacy Witkiewicz. W 1932 roku urodziła się najmłodsza córka Grabowskich - Blanka nazywana Daisy.

Po wybuchu  wojny w 1939 roku rodzina Grabowskich wyjechała z Polski, chroniąc się w Budapeszcie, a następnie przez Bałkany i Turcję, w 1941 roku dotarła do Palestyny. Józef Grabowski wraz z żoną zaciągnęli się do armii brytyjskiej w Palestynie, gdzie Anna (z brytyjskim stopniem Lieutenant – odpowiednik porucznika) została zmobilizowana do służby sanitarnej w Czerwonym Krzyżu, prowadząc zajęcia terapeutyczne w szpitalach wojskowych w Gazie. Józef, awansowany w 1943 roku do stopnia Lieutenant, pełnił służbę wojskową na Cyprze, w Palestynie, Egipcie, Libii i Grecji. Po zakończeniu wojny małżeństwo przeniosło się do Benghazi. Anna Grabowska powróciła wówczas do pasji malarskiej, wystawiając swoje obrazy we Francji i Stanach Zjednoczonych. W 1956 roku Grabowscy uzyskali obywatelstwo francuskie i zamieszkali w Pontfaverger we Francji. Józef Grabowski zmarł nagle w 1962 roku. Anna Grabowska zmarła rok po tragicznej śmierci swojego syna Krzysztofa na jachcie w Trójkącie Bermudzkim. Została pochowana obok męża na cmentarzu w Pontfaverger koło Reims.

Kazimiera Alberti 

1 kwietnia 1898 - 28 maja 1962

Poetka, powieściopisarka, publicystka, tłumaczka z języków czeskiego i bułgarskiego, działaczka kulturalna. Absolwentka polonistyki na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie i lwowskiego Konserwatorium Muzycznego. Członkini Związku Literatów Polskich. Brała udział w pracach Koła Literacko-Artystycznego działającego przy lwowskim Kasynie, była związana ze środowiskiem literackim skupionym wokół Jana Kasprowicza. Animatorka życia literackiego i kulturalnego w Białej Krakowskiej i sąsiednim Bielsku. Prowadziła salon literacki, organizując spotkania, dyskusje i wieczory literackie z udziałem twórców śląskich i podbeskidzkich. Spotkania odbywały się w jej mieszkaniu w kamienicy u zbiegu ulicy Stanisława Staszica i placu Wojska Polskiego. Częstymi gośćmi salonu byli Jan Kasprowicz i Stanisław Ignacy Witkiewicz (Alberti była też często portretowana przez Witkacego). Prowadziła również kabaret artystyczny oraz angażowała się w działalność Towarzystwa Teatru Polskiego.

Jest autorką tomów wierszy, m.in.: „Bunt lawin”, „Pochwała życia i śmierci”, „Usta Italji” oraz powieści: „Tatry, narty, miłość”, „Ghetto potępione. Powieść o duszy żydowskiej” i „Ci, którzy przyjdą. Powieść mieszczańska”. Publikowała w licznych pismach literackich, m.in. „Świecie Kobiecym”, „Głosie Narodu”, „Kurierze Literacko-Naukowym”, „Comoedii”, „Myśli Narodowej”, „Wiadomościach Literackich”, „Gazecie Warszawskiej”, „Tęczy” i „Echu Beskidzkim”. W 1933 roku za swoją działalność została uhonorowana Złotym Krzyżem Zasługi.

Jej mężem był Stanisław Alberti, legionista, prawnik, publicysta i wydawca Biblioteki Słowiańskiej, od 1930 roku starosta powiatu bialskiego. Po jego śmierci w 1940 roku z rąk NKWD, przeprowadziła się do Krakowa, gdzie działała w konspiracji. Została schwytana i osadzona w niemieckim nazistowskim obozie przejściowym w Pruszkowie, a następnie w obozie koncentracyjnym Ravensbrück. W 1945 roku chciała powrócić do Polski, ale komunistyczny rząd dał jej do zrozumienia, że powinna opuścić kraj; poprosiła wówczas o pomoc społeczność żydowską i posługując się fałszywymi dokumentami, wyjechała do Włoch. Wyszła ponownie za mąż za adwokata i tłumacza Alfonso Cocolę i zamieszkała w Neapolu a później na Bari. Tam kontynuowała działalność pisarską, zajmując się eseistyką i reportażem poświęconym Italii.  W 1962 roku nawiązała kontakt z poznańską grupą literacką Złota Mozaika. Zmarła 28 maja 1962 roku w Bari, gdzie została pochowana na lokalnym cmentarzu.

W 2018 roku Kazimiera Alberti została patronką Skweru Poetów w Bielsku-Białej; na terenie kampusu Akademii Techniczno-Humanistycznej został odsłonięty jej pomnik, a zarazem pierwszy w Polsce monument wykonany techniką druku 3D.

Bibliografia:

https://pisarzeibadacze.ibl.edu.pl/haslo/785/alberti-kazimiera [dostęp: 7.10.2024]

Hałat A. , Miłość aż po grób, Wydawnictwo Arcana, Kraków 2018. 

Kazimiera Alberti 

1 kwietnia 1898 - 28 maja 1962

Poetka, powieściopisarka, publicystka, tłumaczka z języków czeskiego i bułgarskiego, działaczka kulturalna. Absolwentka polonistyki na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie i lwowskiego Konserwatorium Muzycznego. Członkini Związku Literatów Polskich. Brała udział w pracach Koła Literacko-Artystycznego działającego przy lwowskim Kasynie, była związana ze środowiskiem literackim skupionym wokół Jana Kasprowicza. Animatorka życia literackiego i kulturalnego w Białej Krakowskiej i sąsiednim Bielsku. Prowadziła salon literacki, organizując spotkania, dyskusje i wieczory literackie z udziałem twórców śląskich i podbeskidzkich. Spotkania odbywały się w jej mieszkaniu w kamienicy u zbiegu ulicy Stanisława Staszica i placu Wojska Polskiego. Częstymi gośćmi salonu byli Jan Kasprowicz i Stanisław Ignacy Witkiewicz (Alberti była też często portretowana przez Witkacego). Prowadziła również kabaret artystyczny oraz angażowała się w działalność Towarzystwa Teatru Polskiego.

Jest autorką tomów wierszy, m.in.: „Bunt lawin”, „Pochwała życia i śmierci”, „Usta Italji” oraz powieści: „Tatry, narty, miłość”, „Ghetto potępione. Powieść o duszy żydowskiej” i „Ci, którzy przyjdą. Powieść mieszczańska”. Publikowała w licznych pismach literackich, m.in. „Świecie Kobiecym”, „Głosie Narodu”, „Kurierze Literacko-Naukowym”, „Comoedii”, „Myśli Narodowej”, „Wiadomościach Literackich”, „Gazecie Warszawskiej”, „Tęczy” i „Echu Beskidzkim”. W 1933 roku za swoją działalność została uhonorowana Złotym Krzyżem Zasługi.

Jej mężem był Stanisław Alberti, legionista, prawnik, publicysta i wydawca Biblioteki Słowiańskiej, od 1930 roku starosta powiatu bialskiego. Po jego śmierci w 1940 roku z rąk NKWD, przeprowadziła się do Krakowa, gdzie działała w konspiracji. Została schwytana i osadzona w niemieckim nazistowskim obozie przejściowym w Pruszkowie, a następnie w obozie koncentracyjnym Ravensbrück. W 1945 roku chciała powrócić do Polski, ale komunistyczny rząd dał jej do zrozumienia, że powinna opuścić kraj; poprosiła wówczas o pomoc społeczność żydowską i posługując się fałszywymi dokumentami, wyjechała do Włoch. Wyszła ponownie za mąż za adwokata i tłumacza Alfonso Cocolę i zamieszkała w Neapolu a później na Bari. Tam kontynuowała działalność pisarską, zajmując się eseistyką i reportażem poświęconym Italii.  W 1962 roku nawiązała kontakt z poznańską grupą literacką Złota Mozaika. Zmarła 28 maja 1962 roku w Bari, gdzie została pochowana na lokalnym cmentarzu.

W 2018 roku Kazimiera Alberti została patronką Skweru Poetów w Bielsku-Białej; na terenie kampusu Akademii Techniczno-Humanistycznej został odsłonięty jej pomnik, a zarazem pierwszy w Polsce monument wykonany techniką druku 3D.

Stanisław Alberti

26 XI 1895 - 1940

Prawnik, publicysta, tłumacz, legionista, kapitan piechoty Wojska Polskiego. Od 1911 roku należał do skautingu i PDS. Od 1 sierpnia 1914 roku działał w oddziałach strzeleckich Józefa Piłsudskiego, był uczestnikiem kampanii karpackiej. Służył w 4. pułku piechoty Legionów Polskich w stopniu porucznika piechoty. Był uczestnikiem wojny polsko-ukraińskiej i wojny polsko-bolszewickiej. Podczas walk stracił prawą rękę. Na wniosek pułkownika Michała Roli-Żymierskiego został odznaczony Orderem Virtuti Militari. Trzykrotnie otrzymał też Krzyż Walecznych a w 1937 roku Złoty Krzyż Zasługi za działalność w służbie państwowej i na polu pracy społecznej.

Po wojnie służył w sztabie gen. Tadeusza Rozwadowskiego w Wojsku Polskim, w 1925 roku przeszedł w stan spoczynku. Uzyskał trzykrotnie stopień doktora na Uniwersytecie Jagiellońskim: z dziedzin prawa, filozofii i historii sztuki. Był wydawcą Biblioteki Słowiańskiej, w ramach której promował w Europie literatów słowiańskich. W działalności publicystycznej skupiał się na tematyce dotyczącej Zakopanego i Tatr, twórczości teatralnej Stanisława Ignacego Witkiewicza, twórczości literackiej poety Jana Kasprowicza oraz malarskiej Rafała Malczewskiego, tłumaczył współczesne powieści czeskie. Jako emerytowany kapitan zamieszkiwał w Krakowie i Warszawie. W 1930 roku wraz z żoną przeniósł się do Białej Krakowskiej, gdzie objął urząd starosty powiatu bialskiego, który pełnił do 1939 roku.

Był członkiem Krajowego Obywatelskiego Komitetu Wykonawczego Budowy Muzeum Narodowego w Krakowie, a od 1935 roku zasiadał w składzie komitetu honorowego ogólnopolskiej akcji „Jaar-Piłsudski”, zmierzającej do stworzenia lasu im. Józefa Piłsudskiego w Palestynie.

Po wybuchu II wojny światowej zgłosił się do Wojska Polskiego podczas kampanii wrześniowej. 17 września 1939 roku został aresztowany przez sowietów we Lwowie, a w 1940 roku został zamordowany przez NKWD. Jego nazwisko znalazło się na tzw. Ukraińskiej Liście Katyńskiej (wymieniony na liście wywózkowej 55/4-90, oznaczony numerem 25). Jako jedna z ofiar został pochowany na otwartym w 2012 roku Polskim Cmentarzu Wojennym w Kijowie-Bykowni.

26 listopada 2009 roku, przy placu Wojska Polskiego 11 w Bielsku-Białej, gdzie mieszkali Stanisław i Kazimiera Alberti, prowadząc w nim salon literacki, została odsłonięta tablica pamiątkowa honorująca działalność społeczną małżonków.

Bibliografia:

https://pisarzeibadacze.ibl.edu.pl/haslo/785/alberti-kazimiera [dostęp: 7.10.2024]

https://zolnierze-niepodleglosci.pl/%C5%BCo%C5%82nierz/181085/ [dostęp 7.10.2024]

1 kwietnia 1898 - 28 maja 1962

Okres działalności: 1927 - 1962

Poetka, powieściopisarka, publicystka, tłumaczka z języków czeskiego i bułgarskiego, działaczka kulturalna. Absolwentka polonistyki na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie i lwowskiego Konserwatorium Muzycznego. Członkini Związku Literatów Polskich. Brała udział w pracach Koła Literacko-Artystycznego działającego przy lwowskim Kasynie, była związana ze środowiskiem literackim skupionym wokół Jana Kasprowicza. Animatorka życia literackiego i kulturalnego w Białej Krakowskiej i sąsiednim Bielsku. Prowadziła salon literacki, organizując spotkania, dyskusje i wieczory literackie z udziałem twórców śląskich i podbeskidzkich. Spotkania odbywały się w jej mieszkaniu w kamienicy u zbiegu ulicy Stanisława Staszica i placu Wojska Polskiego. Częstymi gośćmi salonu byli Jan Kasprowicz i Stanisław Ignacy Witkiewicz (Alberti była też często portretowana przez Witkacego). Prowadziła również kabaret artystyczny oraz angażowała się w działalność Towarzystwa Teatru Polskiego.

Jest autorką tomów wierszy, m.in.: „Bunt lawin”, „Pochwała życia i śmierci”, „Usta Italji” oraz powieści: „Tatry, narty, miłość”, „Ghetto potępione. Powieść o duszy żydowskiej” i „Ci, którzy przyjdą. Powieść mieszczańska”. Publikowała w licznych pismach literackich, m.in. „Świecie Kobiecym”, „Głosie Narodu”, „Kurierze Literacko-Naukowym”, „Comoedii”, „Myśli Narodowej”, „Wiadomościach Literackich”, „Gazecie Warszawskiej”, „Tęczy” i „Echu Beskidzkim”. W 1933 roku za swoją działalność została uhonorowana Złotym Krzyżem Zasługi.

Jej mężem był Stanisław Alberti, legionista, prawnik, publicysta i wydawca Biblioteki Słowiańskiej, od 1930 roku starosta powiatu bialskiego. Po jego śmierci w 1940 roku z rąk NKWD, przeprowadziła się do Krakowa, gdzie działała w konspiracji. Została schwytana i osadzona w niemieckim nazistowskim obozie przejściowym w Pruszkowie, a następnie w obozie koncentracyjnym Ravensbrück. W 1945 roku chciała powrócić do Polski, ale komunistyczny rząd dał jej do zrozumienia, że powinna opuścić kraj; poprosiła wówczas o pomoc społeczność żydowską i posługując się fałszywymi dokumentami, wyjechała do Włoch. Wyszła ponownie za mąż za adwokata i tłumacza Alfonso Cocolę i zamieszkała w Neapolu a później na Bari. Tam kontynuowała działalność pisarską, zajmując się eseistyką i reportażem poświęconym Italii.  W 1962 roku nawiązała kontakt z poznańską grupą literacką Złota Mozaika. Zmarła 28 maja 1962 roku w Bari, gdzie została pochowana na lokalnym cmentarzu.

W 2018 roku Kazimiera Alberti została patronką Skweru Poetów w Bielsku-Białej; na terenie kampusu Akademii Techniczno-Humanistycznej został odsłonięty jej pomnik, a zarazem pierwszy w Polsce monument wykonany techniką druku 3D.

Bibliografia:

https://pisarzeibadacze.ibl.edu.pl/haslo/785/alberti-kazimiera [dostęp: 7.10.2024]