zakład fotograficzny
Szaciński Ludwik
16 kwietnia 1844 - 8 lipca 1894
Okres działalności: 1869 - 1894
Ludwik Szaciński herbu Rawicz, powstaniec, emigrant, najwybitniejszy skandynawski fotograf XIX
wieku. Urodził się w Suwałkach w 1844 roku, jako czwarte z jedenaściorga dzieci Feliksa
oraz Józefy z domu Frydrych. Pochodził z drobnej szlachty, której korzenie
sięgały litewskiej miejscowości Virbalis, znanej wcześniej jako Wierzbołów,
leżącej ok. 70 km od Suwałk. Brak wiadomości o dzieciństwie i edukacji Ludwika,
prawdopodobnie uczęszczał do jednego z rosyjskich korpusów kadetów. W wieku 19 lat wziął udział w powstaniu styczniowym, co zaważyło na całym jego
późniejszym życiu. Za zasługi na polu bitwy awansowany został przez władze powstańcze na podporucznika kawalerii. Został jednak złapany i uwięziony. Za udział w w powstaniu oraz udzielenie pomocy w ukryciu jednego z
powstańców został skazany na karę śmierci. Szaciński zdołał zbiec z więzienia, lecz w trakcie ucieczki został ranny
w nogę, co sprawiło, że kulał do końca życia. Udział w powstaniu i wyrok
skazały go na tułaczkę emigracyjną z dożywotnim zakazem powrotu do kraju.
Chcąc zdobyć intratny zawód, który pozwoliłyby mu wyżyć na emigracji, zainteresował się fotografią. Praktykę
odbył w 1865 roku prawdopodobnie najpierw w Würzburgu u Carla Dauthendeya,
znanego niemieckiego dagerotypisty, a w 1866 r. w Paryżu. Rok później udał się
do Sztokholmu, jednej ze stolic, obok Christianii, Zjednoczonych Królestw
Szwecji i Norwegii, gdzie, obok tresury psów myśliwskich, zajmował się także
fotografią na dworze króla Karola XV. W 1869 roku przybył do Christianii, gdzie
otworzył pierwsze atelier przy ulicy Raadhusgade 11, a kolejne kilka lat
później przy głównej ulicy Christianii, Carl Johansgade 4. Zdolny i przebojowy
szybko zyskał popularność. Słynął jako znakomity portrecista. W jego atelier
fotografowała się tamtejsza elita arystokratyczna i najznamienitsi
przedstawiciele świata kultury, polityki i sportu. Pozowali mu m.in. (Fridtjöf
Nansen, słynny polarnik wraz z żoną Ewą, śpiewaczką operową, Johan Sverdrup,
premier Norwegii, Julius Nicolaysen, wybitny chirurg, Georg Brandes, duński
pisarz i filozof, ekspresjonista Edward Munch). Od 1888 roku pełnił funkcję
oficjalnego królewskiego fotografa, co oznaczało, że każdy kto chciał mieć
wizerunek monarchy, musiał go zamówić u Szacińskiego. Obok portretów
fotografował także brzydotę, oszpecenia, zatrzymane przez policję prostytutki,
ale i plenery, architekturę, zwierzęta czy martwą naturę. Zdobywał medale na wystawach fotograficznych
w: Drammen 1873, Wiedniu 1873, Paryżu 1874, 1876 i 1878, w Filadelfii 1876, Christianii 1883 oraz w Sztokholmie 1897.
Założył Norweskie Towarzystwo Fotograficzne (oficjalnie zarejestrowane w 1895 roku)
i Związek Zawodowy Fotografów. Działał także w Zjednoczeniu Emigracji Polskiej.
Szaciński zdawał się odnajdywać w nowej ojczyźnie. 9 września 1871 ożenił
się z Huldą Hansen, córką rybaka z Oslofjordu. W 1874 r. urodził mu się syn
Stanisław, zwany Stannim. W 1882 roku Ludwik Szaciński otrzymał obywatelstwo
norweskie. Od 1884 należał do masonerii norweskiej, osiągając tam jedno z
najwyższych stanowisk. Był także członkiem norweskiego Towarzystwa Łowieckiego.
Z upodobaniem polował na bekasy, czyli ptaki wędrowne, co sprawiło, że od
kolegów myśliwych otrzymał przydomek „Bekasiński”. Kupił kawałek ziemi z
domkiem myśliwskim na wyspie Ormøya w wewnętrznej części Oslofjordu, gdzie
realizował pasję myśliwską. Artysta interesował się także spirytyzmem, okultyzmem
i hipnozą. Ludwik Szaciński pomimo odniesionego sukcesu na polu zawodowym i
rodzinnym nie był jednak szczęśliwy. Brak możliwości odwiedzenia ojczyzny
wpędził go w głęboką depresję, która finalnie doprowadziła do samobójstwa.
Ludwik Szaciński 8 lipca 1894 roku odebrał sobie życie strzałem z dubeltówki w
swojej ostoi na wyspie Ormøya. Pogrzeb odbył się w Christianii z wielkimi
honorami. Trumnę przykrytą chorągwią z białym orłem przysypano polską ziemią,
którą Szaciński kazał wcześniej sprowadzić z ojczyzny. Pasją fotograficzną
zaraził siostrę Józefę i brata Kazimierza. Józefa prowadziła atelier w
Suwałkach, zaś Kazimierz osiedlił się w Paryżu. Po śmierci Ludwika zakład w
Christianii prowadziła żona Hulda do 1916 roku, początkowo dalej przy Carl
Johansgade 4, a potem, w zmienionej z powodu remontu lokalizacji przy Carl
Johansgade 20. Syn Stanisław poszedł własną ścieżką otwierając zakład pod nazwą
„Stn. Szacinski jr”. Dziś pokaźny, liczący dziesiątki tysięcy zbiór fotografii
Ludwika Szacińskiego (wykonanych zarówno przez niego samego, jak i w atelier
prowadzonym przez żonę już po jego śmierci) znajduje się w zbiorach Oslo
Museum.
Bibliografia:
Borejsza J. W., Emigracja
polska po powstaniu styczniowym, Warszawa 1966
Maciesza A., Historia
fotografii polskiej w latach 1839 – 1889, Płock 1972
Plutecka G., Garztecki
J., Fotografowie nietypowi, Kraków 1987
Sokół-Rudowska M., Ludwik Szaciński
– powstaniec i fotograf [w:] Polacy w Norwegii (XIX – XXI w.), wybór materiałów
źródłowych Archiwum Państwowego z Krakowa, Kraków 2010
Szyszko A., Królewski
fotograf z Suwałk [w:] „Tygodnik Suwalski”, nr 30/915, 29 VII 2008
Szyszko A.,
Odnaleziony dom [w:] „Tygodnik Suwalski”, nr 34/919, 26 VIII 2008
https://www.opam.no/nettutstillinger/polen/pl/wiek-xix/szacinski
https://www.archiwa.gov.pl/powrot-wystawy-suwalczanin-na-krolewskim-dworze-ludwik-szacinski-1844-1894
https://polonika.pl/polonik-tygodnia/fotografie-ludwika-szacinskiego-w-zbiorach
https://culture.pl/pl/artykul/ludwik-szacinski-atelier-nad-fiordami (dostęp z
dnia 04.09.2022)
Zobacz też: Stanisław Szaciński.