25.11.1838 - 28.10.1920

Okres działalności: 1865 - ok. 1900

Konrad Brandel - urodzony w Warszawie wybitny fotograf, wizjoner, wynalazca, fotoreporter. Po ukończeniu klasy o profilu chemicznym w warszawskim Gimnazjum Realnym w 1858 odbył praktyki w zakładzie fotograficznym Karola Beyera. Oprócz pracy w ciemni wykonał wówczas trzy zdjęcia z platformy balonu lecącego nad Warszawą. Miało to miejsce 30 lipca 1865. Zdjęcia te uznawane są za najstarsze polskie zdjęcia lotnicze. W 1865 wraz z bratem Władysławem i Marcinem Olszyńskim założył zakład fotograficzny pod nazwą „K. Brandel i S-ka”, mieszczący się w Warszawie przy ul. Nowy Świat 57 (nr hip. 1249), a następnie w drugiej połowie lat 70. XIX w. przy ul. Nowy Świat 59 (nr hip. 1248). Nazwa zakładu wyraźnie wskazywała kto był jego głównym filarem, około 1873 ze spółki wycofał się Marcin Olszyński. W 1891 zakład został przeniesiony na ul. Szpitalną 12. W jego skład wchodziła też światłodrukarnia, bazująca na pionierskiej metodzie druku opracowanej przez fotografa. Zakład specjalizował się w fotografii portretowej, zarówno osób dorosłych, jak i dzieci, zajmował się także pioniersko fotografią medyczną i posiadał od 1875 tytuł fotografa Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego, który otrzymał m.in. za serię zdjęć chorób skórnych, wykonaną na zlecenie pracowników naukowych. Tytuł ten zamieszczał na niektórych winietach tekturek zakładowych. Był laureatem licznych nagród na wystawach krajowych i zagranicznych, zasłynął także z dokumentowania zabytków i życia codziennego Warszawy, wydając, począwszy od 1866, kalendarze naścienne zawierające, kolaże zdjęć i rysunków oraz albumy fotograficzne z wizerunkami zabytków stolicy. Współpracował także od końca lat 80. XIX w. z „Tygodnikiem Ilustrowanym”, „Fotografem Warszawskim” i „Wędrowcem” jako fotoreporter. Uznawany jest za ojca fotoreportażu. W pracy reporterskiej posługiwał się wynalezionym przez siebie (ok. 1883) i opatentowanym w 1889 tzw. fotorewolwerem (zwanym brandlówką), tj. ręcznym aparatem fotograficznym umożliwiającym szybkie fotografowanie z ręki, dzięki któremu oprócz zabytków i obiektów nieruchomych mógł uwiecznić sceny z życia codziennego mieszkańców Warszawy, pojazdy w ruchu, targowiska, wyścigi. Autor otrzymał za niego srebrną nagrodę na wystawie fotograficznej we Wrocławiu w 1885 oraz order od cesarza Franciszka Józefa (uwiecznił za jego pomocą zjazd trzech monarchów w Skierniewicach w 1884). Fotorewolwer był później przez niego produkowany na większą skalę i odniósł spory sukces nie tylko w Polsce, gdzie upodobali go sobie zwłaszcza wybitni malarze tacy jak Julian Fałat. Od początku XX w. Brandel wycofywał się stopniowo z aktywności zawodowej. W 1905 został honorowym członkiem Towarzystwa Fotograficznego Warszawskiego. Zmarł w Toruniu. Bibliografia: Jackiewicz D., Konrad Brandel (1838–1920), Warszawa 2015. Lejko K., Warszawa w obiektywie Konrada Brandla, Warszawa 1985. Żdżarski W., Historia fotografii warszawskiej, Warszawa 1974. Konrad Brandel, https://pl.wikipedia.org/wiki/Konrad_Brandel [dostęp: 25.05.2021]. Konrad Brandel, https://culture.pl/pl/tworca/konrad-brandel [dostęp: 25.05.2021].

1862 - 1925

Antoni Pawlikowski - fotograf, właściciel atelier. Urodził się w Nowym Sączu. W 1905 przejął zakład fotograficzny przy ul. Sławkowskiej 27 (obecnie 21) po Edwardzie Pierzchalskim, sam mieszkał przy ul. Św. Jana 3. Był członkiem Towarzystwa Historii i Zabytków Krakowa oraz Krakowskiego Towarzystwa Fotografów Amatorów. Ceniony jako autor portretów, z których wiele charakteryzuje staranna kompozycja, wrażliwość obserwacyjna, a niekiedy także dążenie do psychologizacji wizerunku. Zdobył uznanie również jako fotograf Krakowa dokumentujący place, ulice, a przede wszystkim zabytki miasta. Współpracował z czasopismem „Architekt” (od 1907), dla którego wykonał dokumentację zamku wawelskiego oraz z Towarzystwem Upiększania Miasta Krakowa i Okolicy, wydającym pismo „Polski Kraków”. Na łamach „Światowida” publikował w latach 1924–1925 zdjęcia dokumentujące wydarzenia publiczne i życie społeczne Krakowa, m.in.: obchody 500-lecia Bitwy pod Grunwaldem, sprowadzenie prochów gen. Józefa Bema oraz szczątków Henryka Sienkiewicza, a także wykłady na Uniwersytecie Jagiellońskim oraz zajęcia w Domu Żydowskim przy ul. Mikołajskiej 9. Rejestrował również zmiany związane z modernizacją miasta, takie jak powstawanie Bulwarów Wiślanych, rozbudowę sieci wodociągowej, prace w fabryce czekolady Piaseckiego czy budowę Alei Trzech Wieszczów. Zajmował się także dokumentacją dzieł sztuki na zlecenie badaczy (np. Piotra Bieńkowskiego czy Stanisława Tomkowicza) i artystów (m.in. Jana Raszki, Henryka Uziembły czy Adolfa Szyszko-Bohusza). Fotografował również kolekcje prywatne (m.in. Czartoryskich, Lubomirskich, Potockich i Tarnowskich). Za swoją działalność wyróżniany, m.in. II nagrodą w konkursie THiMZK i KTFA (1908) oraz złotym medalem na wystawie Fotoklubu Polskiego „Światłocień” (Poznań, 1925). Zmarł w Krakowie. Bibliografia: Grzechnik-Correale G., Krakowskie wariacje w fotografii Antoniego Pawlikowskiego i Franciszka Kleina, Kraków 2017.

27.09.1885 - 30.01.1961

Bolesław Gardulski - artysta fotograf urodzony w Dąbrowie Tarnowskiej. Absolwent Wydziału Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego. W 1920 mianowany prokuratorem okręgowym, następnie sędzią apelacyjnym i wiceprezesem sądu w Poznaniu. Z fotografią związany od 1906, kiedy został członkiem Krakowskiego Towarzystwa Fotografów Amatorów. Po służbowym przeniesieniu do Poznania zaangażował się w tworzenie Polskiego Towarzystwa Miłośników Fotografii (1924) i przyczynił się walnie do powstania „Polskiego Przeglądu Fotograficznego”. W środowisku fotografików był ceniony za bezinteresowność, zdolności organizacyjne, pedagogiczne i publicystyczne. Jego twórczość była zakorzeniona w estetyce piktorialnej, stąd interesował się tematami zgodnymi z jej założeniami (pejzaż, portret, martwa natura), a także stosował techniki szlachetne umożliwiające retusz kompozycyjny i redukcję szczegółów dla interpretacji rzeczywistości zgodnie z intencjami artysty. Uznawany był za wirtuoza tych technik, a szczególnie gumy, którą cenił ze względu na możliwości uzyskiwania wyrafinowanych efektów estetycznych, adekwatnie do wieloznaczności i głębi tematycznej obrazu. W jego pracach pojawia się charakterystyczny wątek obecności człowieka na tle pejzażu lub w przestrzeni miasta. Postać ludzką traktował nie tylko jako sztafaż, ale przede wszystkim motyw uniwersalny, np. metaforę życiowego losu. W 1930 został zaproszony do Fotoklubu Polskiego. W 1932 przeniesiony służbowo do Krakowa, gdzie związał się z Klubem Fotograficznym Y.M.C.A., a w 1947 został członkiem PTF. Zmarł w Krakowie. Bibliografia: Sobota A., b.t., w: Poznański Trójlistek. Tadeusz Cyprian, Bolesław Gardulski, Tadeusz Wański, katalog wystawy, Warszawa, Wilno, b.d., nlb. Bolesław Gardulski, https://pl.wikipedia.org/wiki/Boles%C5%82aw_Gardulski [dostęp 29.05.2021].

06.09.1909 - 28.10.2003

Edward Hartwig - fotografik, urodził się w Moskwie. Jeden z najwybitniejszych twórców w historii polskiej fotografii. Przez całe życie poszukiwał nowych środków wyrazu, dążył do stworzenia własnego stylu, powstałego z połączenia ekspresji graficznej i fotografii. Niezwykle wszechstronny, zajmował się m.in. fotografią pejzażową, portretową oraz teatralną. Jego pierwszym nauczycielem był ojciec (Ludwik), który prowadził zakład fotograficzny w Moskwie, a po wojnie w Lublinie przy ul. Narutowicza 19. Edward fotografował od połowy lat 20. XX w., początkowo pod wpływem koncepcji artystycznych Jana Bułhaka, pracując w technice gumy, złotobromu, przetłoku. W 1929 w Lublinie miała miejsce pierwsza wystawa indywidualna artysty. W latach 30. XX w. studiował w wiedeńskim Instytucie Graficznym pod kierunkiem Rudolfa Kopitza. Był jednym z założycieli ZPAF (1947). Autorski album „Fotografika” (1958) w istotnym stopniu oddziałał na estetykę polskiej fotografii artystycznej w następnych dziesięcioleciach. Autor licznych projektów, m.in. „Lublin w fotografice Edwarda Hartwiga”, „Kulisy teatru”, „Wierzby” oraz wystaw krajowych i zagranicznych. Uhonorowany tytułem Honoraire Excellence FIAP, był też laureatem licznych nagród i odznaczeń państwowych. Zmarł w Warszawie. Bibliografia: Edward Hartwig. Fotografiki, red. Kuźmicz M., Warszawa 2019. Edward Hartwig, https://pl.wikipedia.org/wiki/Edward_Hartwig [dostęp 29.05.2021].

06.10.1876 - 04.02.1950

Jan Bułhak - urodzony w Ostaszynie k. Nowogródka fotograf, teoretyk, krytyk i animator ruchu fotograficznego, docent Akademii Sztuk Pięknych Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, współtwórca Fotoklubu Wileńskiego (1927), Fotoklubu Polskiego (1929) i Związku Artystów Fotografików (1947) - późniejszego ZPAF. Autor fotografii architektury Wilna z lat 1912–1920 i jego zniszczeń wojennych w lipcu 1944. Do 1939 przygotował 158 albumów dokumentacyjnych polskich miast, dworów, architektury i krajobrazów, w tym 26 Wilna. Kolekcja nosiła tytuł „Polska w obrazach fotograficznych Jana Bułhaka”. Twórca pojęcia fotografika (1927) odróżniającego fotografię artystyczną od rzemieślniczej. Propagator opracowanej przez siebie i zainspirowanej przez niemiecką Heimatphotographie koncepcji Fotografii Ojczystej. Pierwsza Wystawa Fotografii Ojczystej odbyła się jesienią 1938 w Warszawie; w tym samym roku opublikował poradnik fotograficzny „Polska Fotografia Ojczysta”, Poznań 1938. Jego przedwojenny dorobek, w tym 10 tysięcy szklanych negatywów, spłonął w 1944 wraz z pracownią i mieszkaniem podczas walk z Niemcami w Wilnie. W 1945 fotografował Warszawę. W latach 1945–1950 z synem Januszem zaangażował się w fotografię krajoznawczą i dokumentację polskich miejscowości. Nosiła ona nazwę „Polska w fotogramach Jana Bułhaka i Syna” - fotografował Gdańsk, Łódź, Kraków oraz prawie 100 miejscowości na terenach tzw. Ziem Odzyskanych, krajobraz Tatr i Sudetów, Warmii i Mazur (ponad 7 tysięcy zdjęć). Zmarł w Giżycku. 

5 lipca 1835 - 18 października 1900

Sophus Williams, właściwie Sophus Vilhelm Schou - urodzony w Kopenhadze w 1835 roku niemiecki fotograf. W latach 60. XIX w. przyjechał do Berlina, gdzie w 1868 przejął firmę handlującą fotografiami – E. Linde & Co., z siedzibą przy Leipziger Straße 31/32. Od tego momentu podróżował z aparatem po całych Niemczech. Swoje fotografie sprzedawał w postaci zdjęć wizytowych, gabinetowych i stereoskopowych. Williams był członkiem Berlińskiego Towarzystwa Fotograficznego. W 1873 uczestniczył w Wystawie Światowej w Wiedniu. Zmarł w 1900 roku w Grabow w Saksonii. 

Okres działalności: 1867 - około 1919

Zakład fotograficzny założony i prowadzony przez Aloisa Beera (ur. 4 czerwca 1840 w Budapeszcie, zm. 19 grudnia 1916 w Klagenfurcie), głównego kronikarza fotograficznego austriackiej Karyntii w XIX wieku. W 1862 roku Beer przeniósł się do Wiednia, gdzie uczył się fotografii w pracowni Ludwiga Angerera, a później u dr. Josefa Szekely. W 1863 otworzył studio przy Mariahilfer Strasse w Wiedniu, które prowadził wraz z Ferdinandem Mayerem. Studio fotograficzne pod swoim nazwiskiem założył w 1867 roku w Klagenfurcie przy St. Veiter Vorstadt 24, a w 1871 wraz z Mayerem studio Beer & Mayer w Grazu. W 1864 Beer został członkiem Towarzystwa Fotograficznego w Wiedniu. W 1882 otrzymał tytuł Nadwornego Fotografa. Jego praca początkowo koncentrowała się na portretach, a od lat 70. XIX wieku coraz częściej na widokach Karyntii, a także sąsiednich krajów. Swoje prace Beer pokazywał na licznych wystawach, na wielu z nich zdobywając medale, m. in.: na wystawach światowych w Wiedniu (w latach 1873 i 1875), Londynie (1874), Brukseli (1875), Paryżu (1878), Salzburgu (1895), Mediolanie (1906). Pomiędzy 1882 a 1910 rokiem fotografował kraje śródziemnomorskie oraz Europę Zachodnią i Środkową. Efektem jego podróży były m. in. popularne wówczas fotografie stereoskopowe. Fotografię krajobrazową rozpowszechniał Beer również w formie pocztówek i panoram. Po śmierci Beera wdowa kontynuowała pracę w Klagenfurcie do około 1919 roku. Około 30 000 negatywów szklanych autorstwa Aloisa Beera znajduje się w kolekcji zdjęć Archiwum Państwowego w Wiedniu. Zobacz także: Beer & Mayer. 

Bibliografia: 

Österreichisches Biographisches Lexikon, https://www.biographien.ac.at/oebl/oebl_B/Beer_Alois_1840_1916.xml;internal&action=hilite.action&Parameter=beer* [dostęp: 28.04.2021]. 

1870 - 1920

Theodor Jürgensen - fotograf i kinematograf pochodzący z Kilonii. Od lat 90. XIX w. posiadał tytuł Nadwornego Fotografa Cesarza Niemiec Willhelma II. W odróżnieniu od innych fotografów o tym tytule, nie działał na zlecenie cesarskiego dworu tylko był zatrudniony na etacie jako osobisty fotograf cesarza. W latach 1899–1914 był członkiem stałej załogi cesarskiego S.M.Y. „Hohenzollern”. Na pokładzie posiadał podoficerski stopień starszego malarza i podlegał bezpośrednio cesarzowi jako oficer w wojskowej strukturze dowodzenia. Brał udział w corocznych wyprawach morskich Wilhelma II, fotografując cesarza i jego towarzyszy podróży przy oficjalnych spotkaniach jak i codziennych zajęciach. Zdjęcia Jürgensena były wykorzystywane jako materiał propagandowy w polityce morskiej Cesarstwa Niemieckiego. Często były reprodukowane w gazetach, czasopismach, fotograficznych albumach oraz w formie pocztówek. Podczas przerw w podróżach, kiedy jacht przebywał w macierzystym porcie, Jürgensen pracował jako niezależny fotograf. Uzyskał specjalne pozwolenie na sprzedaż wybranych tematów, ujęć z morskich podróży na jachcie „Hohenzollern”. W 1904 na specjalne życzenie Willhelma II i dzięki jego protekcji pobierał nauki z zakresu fotografii kolorowej u berlińskiego fotochemika i profesora uniwersyteckiego Alfreda Miethe. Bibliografia: Petzold D., Der Kaiser und das Kino. Herrschaftsinszenierung, Populärkultur und Filmpropaganda im Wilhelminischen Zeitalter, Paderborn 2015, s. 255-256, 424.

Okres działalności: 1851 - 1963

Valentine & Sons - wydawnictwo założone w 1851 przez fotografa-portrecistę, Jamesa Valentine (ur. 1815 – zm. 1879), wkrótce stało się jedną z najbardziej znanych placówek drukarskich w Szkocji. Po śmierci Jamesa w 1879 firmę przejęło jego dwóch synów - William Dobson Valentine (ur. 1844 – zm. 1907) i George Valentine (ur. 1852 – zm. 1890), którzy zajęli się przede wszystkim publikowaniem pocztówek krajobrazowych. Działało w Dundee i Londynie. W 1963 wydawnictwo zakupiła firma John Waddington Limited, która odsprzedała ją niecałe dwadzieścia lat później, bo w 1980, marce Hallmark Cards. Od 1994 produkcja w Dundee została wstrzymana. Bibliografia: http://www.rhodesianstudycircle.org.uk/valentine-sons-ltd/ [dostęp: 26.02.2021]. https://torontopostcardclub.com/canadian-postcard-publishers/valentine-sons/ [dostęp: 26.02.2021].

1888 - ?

Anton Sobański - fotograf urodzony w Dusznikach, w rodzinie młynarzy Józefa i Franciszki z d. Hojan, odznaczony Wielkopolskim Krzyżem Powstańczym. Z końcem grudnia 1918 wstąpił do oddziału powstańczego i brał udział przy przejmowaniu dworca i urzędów w Szamotułach. Po wcieleniu oddziału w dniu 6 stycznia 1919 do kompanii Szymandery, uczestniczył w walkach pod Kamionną 17/18 stycznia 1919 i pod Kolnem, gdzie 8 lutego 1919 odniósł kontuzję. Po wyzdrowieniu wcielony został do 7. Pułku Strzelców Wielkopolskich, gdzie pozostał do demobilizacji 18 marca 1920. Po zakończeniu działań wojennych, na początku lat 20. XX w., prowadził zakład fotograficzny w Grzebienisku.