Okres działalności: 1892 - 1907

Würthle & Sohn - początek firmie dał Karl Friedrich Würthle (ur. 1820 – zm. 1902), grawer, który od końca lat 50. XIX w. zajmował się fotografią. Od 1861 przebywał w Salzburgu, gdzie 15 stycznia 1862. założył z Gregorem Baldim pracownię fotograficzną. Firma Baldi & Würthle szybko stała się znana z fotografii krajobrazowej i górskiej. W 1874 nastąpiła separacja z Baldim i współpraca z Gustavem Jägermayerem. W 1882 dołączył do firmy jego szwagier, Hermann Spinnhirn, wówczas firma występowała pod nazwą Würthle & Spinnhirn. W 1873 Würthle otrzymał osobistą nagrodę z Medalem Postępu za udział w Światowych Targach w Wiedniu za zdjęcia krajobrazowe, został też odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi z koroną cesarza Franciszka Józefa I. W 1892, po śmierci Hermanna Spinnhirna, współpracował z synem - Friedrichem, a firma przemianowana została na Würthle & Sohn. Założyciel zmarł 1902, a dwa lata później syn odsprzedał studio fotograficzne ojca. W rękach rodziny pozostało jedynie wydawnictwo, które zbankrutowało w 1907.

Okres działalności: 1855 - 1905

Zakład Fotograficzny Augusta & Friedricha Zeuschnera - atelier utworzone w Poznaniu po połowie XIX wieku. Panowie pierwszy zakład posiadali pod adresem ul. Wilhelmowska 25 (1855–1878), następnie Wilhelmowska 27 (1878–1883), ul. Wilhelmowska 5 (1886–1901) i ostatecznie Wilhelmowska 24 (1902–1905). W międzyczasie powstała również filia zakładu w Berlinie, przy Unter den Linden 47 (1864–1870).

Działający w Bremie fotograf i wydawca fotografii stereoskopowych. Jego pracownia znajdowała się przy Steinhäuserstrasse 13. Zabytki Bremy fotografował w latach ok. 1890 – 1900. Fotografie opisywał hasłem „Bogaty wybór zdjęć stereoskopowych z wszystkich krajów“.

Okres działalności: 1892 - 1914

Zakład fotograficzny prowadzony przez warszawskiego litografa i fotografa Maurycego Puscha, urodzonego w 1828 roku, zmarłego w roku 1901 lub 1902. Pusch był uczniem Józefa Giwartowskiego, właściciela pierwszego w Polsce zakładu dagerotypowego. W latach 1876 – 1892 prowadził wspólnie z Aleksandrem Karolim zakład fotograficzny przy ulicy Miodowej, pod nazwą „Karoli & Pusch – Fotografia Teatrów Rządowych w Warszawie“, specjalizujący się w fotografii teatralnej. Od roku 1892, po odejściu Karolego ze spółki, Pusch samodzielnie prowadził atelier przy ulicy Miodowej 1 pod szyldem „M. Pusch – Fotografia Teatrów w Warszawie“. Firma funkcjonowała nadal po śmierci Puscha pod tym samym adresem, a około 1911 roku została przeniesiona na ulicę Marszałkowską 131, gdzie działała do 1914 roku. Maurycy Pusch oprócz portretów wykonywał serie widoków Warszawy. Działał społecznie, m. in. w Warszawskiej Kasie Przezorności i Pomocy dla Fotografów. 

Zobacz także: Karoli & Pusch. 

Bibliografia: 

Lejko K., Niklewska J., Warszawa na starej fotografii 1850 – 1914, Warszawa 1978, s. 105

Leksykon fotografów warszawskich 1845 – 1945: Pusch Maurycy, https://web.archive.org/web/20180209132850/http://atelierwarszawskie.blogspot.com/2011/08/pusch-maurycy.html [dostęp: 02.01.2023]

Białynicka-Birula J., Pusch Maurycy w: Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających (zmarłych przed 1966 r.), t. VIII, Warszawa: Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, 2007

Okres działalności: 1889 - 1910

Knackstedt & Näther - wydawnictwo założone jesienią 1889 w Hamburgu przez Wilhelma Georgia Ludwiga Knackstedta i Hermanna Gustava Näthera. Pełna nazwa w języku niemieckim brzmiała: „Knackstedt & Näther, Kunstanstalt für Lichtdruck und Photographie” (Knackstedt & Näthe, Instytut Artystyczny Światłodruku i Fotografii). We wczesnym etapie zakład zajmował się również produkcją materiałów reklamowych takich jak metki i naklejki. Näther opuścił działalność już po kilku latach, na przełomie 1892 i 1893. Po tym czasie Knackstedt podjął współpracę z Gotthilfem Constablem. Od 1893 założyli spółkę z siedzibą w Hamburgu i Hanerau-Hademarschen, skąd pochodził nowy wspólnik. Wydawnictwo widniało w księgach adresowych pod nazwą „Constabel & Knackstedt” i znajdowało się najpierw przy ulicy Pelzerstr. 8, a od 1894 przy Eppendorfer Landstraße 190 i 106. Ostatnia wzmianka w prasie o „Constabel & Knackstedt” pochodzi z 1901, natomiast firma Knackstedt & Näther dalej istniała, zarządzana już wyłącznie przez Ludwiga Knacksteda. W 1896 wydawnictwo wykupiło działający od roku zakład fotograficzny Hermanna Meißnera przy Deichstraße 17 w Cuxhaven. Przejęła go później fotografka A. Jensen, ale nawet późniejszy właściciel, Adolf Hoffmann, nadal używał nazwy dobrze znanej firmy „Knackstedt & Näther”. Wydawnictwo współpracowało także z instytucjami w Nowym Yorku, Wiedniu i Paryżu. W 1905 firma oferowała nie tylko usługi wydawnicze, ale także takie z zakresu studia fotograficznego. Wykonywano portrety, fotografie reklamowe oraz stereoskopowe w niestandardowym formacie pocztówkowym. W 1908 spółka rozpoczęła współpracę z A. Bruhnem. W 1910 zakład zbankrutował i został ponownie założony, tym razem pod nazwa „Knackstedt & Co.” z siedzibą przy Wagnerstraße 70. Od 1911 jego współwłaścielką została córka Ludwiga, Juliane. W lokalnych książkach adresowych z lat 1912–1915 wspominało się o rozszerzeniu działalności wydawnictwa o wykonywanie składanych pudełek, produkcję pieczątek pocztowych, znaczków, plakatów oraz wklęsłodruków. Pod nową nazwą Knackstedt & Co wydawnictwo działało do lat 60. dwudziestego wieku. Bibliografia The Postcard Album, nr 17.

Okres działalności: 1854 - ?

F. & O. Brockmann – zakład fotograficzny i wydawnictwo założone w Dreźnie przez Friedricha Christiana Ferdinanda Brockmanna. Brockmann (ur. 20 stycznia 1809 w Güstrow – zm. 1886 w Dreźnie) był niemieckim malarzem historycznym i portretowym oraz fotografem. W 1854 otworzył w Dreźnie studio fotograficzne pod nazwą F. & O. Brockmann. Specjalizował się w portretach drezdeńskich osobistości oraz w widokach Drezna. W 1865 założył wydawnictwo pod tą samą nazwą, które w 1869 przejął jego zięć, Rudolph Tamme. 

27 stycznia 1836 - 30 maja 1885

Urodził się 27 stycznia 1836. Jego ojciec, Tomasz, był cukiernikiem. Młody Walery w latach sześćdziesiątych sam prowadził na warszawskim Nowym Świecie własną cukiernię „Krakowską”. Pierwsze wzmianki o fotograficznej działalności Maliszewskiego pochodzą z 1863. W tym czasie zaangażował się on również w powstanie styczniowe, przez co przez dwa miesiące przebywał w areszcie. W drugiej połowie lat sześćdziesiątych prowadził już swój pierwszy zakład przy Nowym Świecie 166 (dziś to ulica Straszewskiego 9). Wiadomo również, że w 1868 Maliszewski był wymieniany jako fotograf na liście członków Kasyna Artystyczno-Literackiego w Krakowie. W 1870 przeniósł atelier pod adres Mały Rynek 430 (dziś numer 7), gdzie działał razem z Marcelim Rzymkowskim, jednak rok później Maliszewski działał już sam. W 1880 zakład ponownie zmienił adres - tym razem otworzył się przy Szewskiej 228 (dziś numer 21). Nie wiadomo jak długo działał w tej  lokalizacji. W okresie letnim Maliszewski otworzył filię swojego zakładu w Iwoniczu, która prowadzona była od lat siedemdziesiątych do 1885. Wcześniej fotograf planował otwarcie podobnego letniego atelier w Krynicy, jednak piętrzące się problemy prawne uniemożliwiły budowę zakładu. Zarząd krynickiego uzdrowiska odrzucił wniosek artysty o bezpłatne udostępnienie działki pod budowę zakładu. Zachowało się jedynie kilka fotografii z 1869 sygnowanych jako wykonane w Krynicy.

Pracował w technice mokrego kolodionu, a zdjęcia wywoływał na papierze albuminowym. Według obecnej wiedzy nie istnieją źródła, które potwierdzałyby często powtarzaną hipotezę, jakoby Maliszewski zajmował się dagerotypią. Potwierdza to fakt, że sam zajął się fotografią dopiero w latach sześćdziesiątych, kiedy popularne były już na szeroką skalę kolodiony. Sygnował swoje zdjęcia za pomocą winiet na rewersach, pieczęci oraz odręcznych i drukowanych napisów. Zdarzały się sytuacje, że odbitki z popularnych negatywów powielane były na przestrzeni wielu lat, przez co data i lokalizacja atelier na winiecie nie zawsze była aktualna. Podczas działalności pierwszego adresu atelier Maliszewski najczęściej posługiwał się winietą w formacie wizytowym z monogramem i adresem, a w przypadku stereopar kartonik, na który były naklejane miał kolor pomarańczowo-różowy. Podczas współpracy z Marcelim Rzymkowskim na zdjęciach wizytowych pojawiały się podpisy zarówno na awersie jak rewersie, a przy formacie gabinetowym z nazwiskami, adresem i herbem miasta na rewersie. Kiedy fotograf samodzielnie prowadził studio przy Małym Rynku, używał wielu różnych rodzajów winiet i podpisów.

Maliszewski specjalizował się w wykonywaniu portretów. Na wyposażenie kolejnych atelier składały się: ekrany gładki i pejzażowy, stolik na nodze w formie tralki, krzesło z neogotyckim oparciem, kompozycja rzeźbiarska – róg obfitości, a w późniejszym okresie także balustrada, kosz wiklinowy i różne postumenty. Osobną kategorię stanową portrety o charakterze etnograficznym, czyli typy ludowe. Zaliczyć można do nich zdjęcia Łemków, Romów, Rusinów i mieszkańców krakowskich wsi. Artysta publikował również zbiory fotografii tematycznych wykonywanych w formacie wizytowym lub jako stereopary. Należą do nich widoki Krakowa powstające już od lat sześćdziesiątych - fotografie pamiątkowe złożone z ujęć najważniejszych zabytków rejonu Starego Miasta oraz kilka z terenów Kazimierza, Zwierzyńca, Parku Strzeleckiego oraz Krzemionek Podgórskich. Osobną serię stanowiły fotografie widoków z Iwonicza. Dużo rzadziej zajmował się Maliszewski fotografią pejzażową (ostańce skalne przy zamku Kamieniec, Kuźnice z Nosalem w tle) i reportażową (procesje na Rynku Głównym). Tworzył też reprodukcje obrazów i grafik. Ponadto, w latach 1867-1868 artysta wydał kalendarze fotograficzne. Podobne w kompozycji do kalendarzy były też jego zdjęcia „Pamiątka z Krakowa” i „Pamiątka z Krynicy” złożone z montażu kilku fotografii otoczonych bordiurą. Maliszewski równolegle do własnej działalności fotograficznej organizował objazdowe pokazy szklanych diapozytywów stereoskopowych z różnych wystaw światowych. Odbyły się one w 1867, 1868, 1873 i 1874. Zmarł bezpotomnie w 30 maja 1885 w Krakowie, pochowany na cmentarzu Rakowickim.

Bibliografia:

Walczyk T., Historia zakładów fotograficznych w Krynicy od początków do I wojny światowej, cz.1, „Krynickie Zdroje”, nr 4/5 (203/204), r. XXI, s. 4.

 Koziński J., Fotografia krakowska w latach 1840-1914, Kraków 1978, s. 131.

Bednarek A., „Walery Maliszewski (1836-1885) – nie tylko fotograf Krakowa” [w:] Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, nr 40, r. 2022, s. 111-132

12.08.1920 - 30.03.1977

Fotografik. Urodzony w Busku. Podczas II wojny światowej walczył w szeregach 2. Korpusu Polskiego, m.in. w bitwie o Monte Cassino. Po wojnie mieszkał w Wielkiej Brytanii. Fotografią zainteresował się jeszcze przed wojną. Na emigracji został cenionym fotografikiem, a także wykładowcą w Ealing Technical College School of Photography (od 1953). Początkowo pracował w technice czarno-białej, następnie zainteresował się kolorem, by wreszcie eksperymentować w obydwu dziedzinach. Wraz z E. Kokosińskim odkrył proces posteryzacji, czyli wykonywania barwnych zdjęć z czarno-białych negatywów. W swoich poszukiwaniach estetycznych dążył do oryginalności, zwiększając ekspresyjny potencjał obrazu, m.in. poprzez użycie barw czy nasycenie nastrojowością, przede wszystkim w celu psychologizacji i indywidualizacji wizerunków portretowych. Był członkiem stowarzyszeń fotografów, m.in. Royal Photographic Society i Europejskiej Federacji Fotografów (EFIAP) oraz inicjatorem powstania Klubu Fotograficznego Polskiej YMCA w Londynie (1950), przekształconego w Stowarzyszenie Fotografów Polskich, którego był długoletnim prezesem. Za działalność wielokrotnie nagradzany i wyróżniany. Zmarł w Londynie.

Bibliografia: