1911 - ?

Julian Ryś - fotograf, od 1886 właściciel zakładu fotograficznego i „Artystyczno-Malarskiego” w Tarnowie przy ul. Krakowskiej, a w latach 1902–1914 przy ul. Floriańskiej 10 w Krakowie. Uczeń Walerego Rzewuskiego i Stanisława Bizańskiego. Po studiach malarskich w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych wyjechał do Stanów Zjednoczonych i tam poznawał tajniki rzemiosła. Autor fotografii portretowych, kostiumowych i rodzajowych, ale również fotografii podkolorowywanej i portretów olejnych z fotografii. Bibliografia: Jackowski J.M., Tarnowscy mistrzowie kamery, „Foto” 11–12/1985. Łatoś H., Mieczysław Ryś (1896–1967), „Foto” 2/1980.

Okres działalności: 17 maja 1862 - 1881

Zakład Artystyczno-Litograficzny i Fotograficzny Fajans Maxymilian – zakład założony i prowadzony przez Maksymiliana Fajansa (ur. 5 maja 1825 w Sieradzu, zm. 18 lipca 1890 w Warszawie), polskiego litografa i fotografa żydowskiego pochodzenia. W 1853 roku Fajans otworzył zakład Artystyczno-Litograficzny przy ul. Długiej w Warszawie. Kilka lat później postanowił rozszerzyć swoją działalność o fotografię. Otwarcie atelier fotograficznego miało miejsce 17 maja 1862 roku. Firma, nosząca odtąd nazwę Zakład Artystyczno-Litograficzny i Fotograficzny, wykonywała przede wszystkim portrety w najpopularniejszym wówczas formacie carte de visite, ale słynęła także ze zdjęć większych formatów, na których uwiecznieni zostali m.in.: artyści sceniczni, widoki Warszawy, powstające mosty i linie kolejowe, aktualne wydarzenia, dzieła sztuki. Atelier Fajansa było wielokrotnie nagradzane na wystawach zagranicznych, m.in. na Międzynarodowej Wystawie Fotograficznej w 1865 roku w Berlinie oraz w 1873 na Wystawie Powszechnej w Wiedniu. Fotografie Fajansa cechował wyjątkowy, ciemnobrązowy koloryt, będący wynikiem doświadczeń chemicznych prowadzonych w atelier. Maksymilian Fajans stworzył niezwykły obraz fotograficzny Warszawy i jej mieszkańców lat 60. i 70. XIX wieku. W 1868 roku przeniósł zakład do nowego domu własnego przy Krakowskim Przedmieściu 52. Prowadził go do 1881, kiedy zakończył działalność jako fotograf, a zakład przejął J. Mielnicki. W 1883 dawny zakład Fajansa przejęła firma Leonard i sp. 

Bibliografia: 

Jackiewicz D., Maksymilian Fajans (1825–1890), Warszawa 2014.

2 poł. XIX w.

Okres działalności: 1860 - 1900

Sigmund Bondy, Esbe (skrót od inicjałów) - wiedeński zakład litograficzny wykonujący tekturki dla wielu fotografów Europy, głównie Austro-Węgier, w tym Polski (np. dla fotografa Piotrowicza z Łodzi oraz J. Kostki i Mulerta w Warszawie). Sygnatury „Sigm. Bondy”, „Esbe Sigm. Bondy”, „Esbe” należą do tego samego autora, właściciela zakładu litograficznego. Nie ma pewności, czy prowadził światłodrukarnię, co było częstą sytuacją. W zbiorach MuFo znajduje się obecnie niemal 350 fotografii na tekturkach Sigmunda Bondy'ego. Zobacz też: - Bondy Sigmund & Co, Bondy Sigmund.

Okres działalności: 1844 - 1867

Zakład Fotograficzny Karola Beyera - zakład prowadzony przez Karola Beyera (ur. 10.02.1818 – zm. 08.11.1877), warszawskiego fotografa znanego jako „ojciec polskiej fotografii”. W latach 1844–1867 mieścił się w pałacu Błękitnym (Zamoyskich) przy ul. Senatorskiej 35/37, a następnie przy ul. Wareckiej otwarty został „Zakład Daguerrotypowy Karola Beyera w Warszawie” (1845). Pięć lat później fotograf przeniósł zakład do domu własnego przy tej samej ulicy. W 1851 spotkał się z Frederickiem Scottem Archerem, od którego nauczył się techniki mokrego kolodionu i zaczął wykonywać w tej technice portrety (zakład nosił wówczas nową nazwę: „Zakład Fotograficzny Karola Beyer w Warszawie”), a następnie zdjęcia plenerowe, głównie Warszawy, ale tez okolicznych miejscowości. W 1857 Beyer przeniósł zakład do kamienicy przy Krakowskim Przedmieściu 389. Od 1859 wykonywał popularne w Europie zdjęcia w formacie carte de visite. Zamknął zakład w 1867. W 1872 atelier Beyera (wraz z wyposażeniem i negatywami) kupiło dwóch fotografów: Julian Kostka i Ludwik Mulert, którzy otworzyli tu zakład „J. Kostka i Mulert”.

Okres działalności: ok. 1900 - 1912

Zakłady Fotograficzne M. Arbus i Synowie - założyciel atelier, Moritz Arbus, urodził się w 1839 w Grabowie. W Częstochowie po raz pierwszy prowadził zakład fotograficzny we współpracy z Leopoldem Kohnem (1865), zanim jednak na stałe osiadł w Częstochowie, próbował życia w Koninie i Turku, gdzie również współprowadził pracownię fotograficzną. W Częstochowie własny zakład założył w latach 90. XIX wieku i około początku XX wieku zaczął sygnować fotografie jako „M. Arbus i Synowie”. Winiety ogłaszały, że atelier zyskało „nagrodę i pochwałę Jego Cesarskiej Wysokości Następcy Tronu Wielkiego Księcia Michała Aleksandrowicza w roku 1901”. Trudno powiedzieć czy był to tylko chwyt reklamowy, czy odznaczenie takie rzeczywiście istniało i miało znaczenie. Na rewersach zachowanych fotografii odnajdujemy również miasta, w których Arbusowie z czasem otwierali filie. Były to m.in.: Sosnowiec, Łódź, Pabianice, Zduńska Wola, Będzin, Zawiercie i Radomsko. Sosnowiecki zakład był prawdopodobnie pierwszą filią. Nie wiadomo jak długo funkcjonował, ale pewne jest, że w tym samym lokalu wkrótce widzimy zakład J. Sucheckiego, który nawet informuje, że to dawny „M. Arbus i Synowie”, później pod tym samym adresem działał Suchecki, Krzeszewski i Morski. Filia Arbusów w Sosnowcu początkowo znajdowała się w domu Hamburgera, a później w kamienicy Abramczyków, przy ul. Modrzejowskiej 7. Zakład dokumentował życie teatralne w mieście. Zachowały się fotosy zespołów teatralnych oraz zdjęcia niektórych spektakli. Przy pracowni znajdowała się galeria portretów bogatych miejscowych mieszczan i notabli, którą można było zwiedzać bezpłatnie. Zakład ogłaszał, że posiada aparaty i przyrządy najnowszej konstrukcji. Jego specjalizacją były portrety oraz opatentowane wypukłe fotografie imitujące płaskorzeźbę. Prócz fotografii wykonywano tu także artystyczne portrety olejne, akwarelowe, pastelowe, kredkowe, platynowe z natury lub starych fotografii, po cenach bardzo przystępnych. O dzieciach Moritza wiadomo niewiele. Hajmasz, jeden z synów, prawdopodobnie prowadził filie zakładu ojca w Kutnie i Kole, a drugi, Franc, w samej Częstochowie. Arbusowie mieli jeszcze córkę Helenę, a ok. 1915 w Kielcach zakład z filią w Olkuszu prowadziła Felicja Arbus, nadal sygnując zdjęcia „M. Arbus i Synowie”, jednak trudno ustalić czy była o córka, a może wnuczka lub synowa. Szwagier Moritza, Benjamin Wollenberg, zawodowo również zajął się fotografią, a zakłady jego rodziny przetrwały dłużej niż Arbusów, przynajmniej te w rodzinnym mieście. Zobacz więcej: Fotografie z dawnych, zagłębiowskich zakładów w naszych zbiorach. Odcinek II - Zakłady fotograficzne "M. Arbus i Synowie", https://muzeumzaglebia.pl/1702-fotografie-z-dawnych,-zag%C5%82%C4%99biowskich-zak%C5%82ad%C3%B3w-w-naszych-zbiorach-odcinek-ii-zak%C5%82ady-fotograficzne-m-arbus-i-synowie [dostęp: 01.10.2021].

Okres działalności: 1910 - 1950

Jan Voigt - fotograf i optyk, wykonywał w okresie międzywojennym odbitki m.in. dla rodziny Mussilów, 8 fotografii znajduje się w zbiorach MuFo (m.in. urzędnicy Banku Polskiego). Był synem mieszkającej w Krakowie Heleny Voigt, związanej z początkami firmy optycznej Voigt na przełomie XIX i XX w. Helena zaczęła sprowadzać gotowe okulary korekcyjne w metalowych oprawach, z biegiem czasu również lupy, lunety, aparaty fotograficzne i błony fotograficzne. W 1910 firma zaistniała w kronikach handlowych Krakowa i tę datę przyjęto jak rok założenia firmy Voigt Optyk, a synowie Heleny Jan i Stanisław kontynuowali tę działalność. Matka wysłała ich na szkolenie do Niemiec, do znanej firmy optycznej w Jenie. Znajdowała się tam kolebka optyki europejskiej stworzona przez profesora Abbe i mechanika Carla Zeissa. W 1928 firma Voigt zmieniła siedzibę na kamienicę przy ul. Floriańskiej 47.

Okres działalności: ok. 1851- ok. 1908

Juliusz Dutkiewicz - zakład fotograficzny prowadzony w latach 1851–1908. Utworzony został przez Juliusza Dutkiewicza (ok. 1834 – ok. 1908 ?), który specjalizował się w fotografii studyjnej, portretowej i plenerowej. W atelier wykonywano zdjęcia w technice albuminowej, kolodionowej oraz na porcelanie, szkle i emalii. Na początku zakład mieścił się w Suczawie (lata 50. XIX w.), a następnie w Stanisławowie (od około połowy lat 60. - najstarsza znana wzmianka informująca o zakładzie w domu burmistrza Stanisławowa, doktora Antoniego Suchanka, pochodzi z 1869) i we Lwowie, przy placu Mariackim, gdzie przez jakiś czas Dutkiewicz pracował wspólnie z Julianem Wangiem (ok. 1875). Ostatecznie, ok. 1875, atelier przeniesiono do Kołomyi. Oprócz swojej działalności portretowej Dutkiewicz najbardziej znany i rozpoznawalny jest jako autor zdjęć przedstawiających tereny i ludność regionów Huculszczyzny i Pokucia. Jest pionierem fotografii górskiej Czarnohory i autorem jednych z najwcześniejszych ujęć Pokucia. Jego zdjęcia, przedstawiające krajobrazy i portrety miejscowej ludność, tzw. typy reprezentujące grupy etniczne, wystawione zostały na pierwszej „Wystawie Etnograficznej Pokucia” w Kołomyi (1880). Wersje albumów ze zdjęć przygotowanych na tę wystawę znajdują się w Muzeum Etnografii i Rzemiosła Artystycznego we Lwowie („Pokucie. Typy 1880”) oraz w zbiorach biblioteki Fishera na Uniwersytecie w Toronto („Album Pokucia”). Co więcej, zakład Dutkiewicza przygotował dla cesarza Austro-Węgier specjalnie oprawiony album „Pamiątki z Kołomyi” (Erinnerungen an Kolomea), uzupełniony późniejszymi zdjęciami, m.in. z Bukowiny. Za to fotograf otrzymał złoty medal zasług za dzieła sztuki i umiejętności - „Fur Kunst und Wissenschaft”. Album, liczący ok. 330 pozycji, znajduje się w Austriackiej Bibliotece Narodowej. Dutkiewicz fotografował także wizytę Karola, króla Rumunii, w jego posiadłości w Broşteni, z czego powstał nagrodzony rumuńskim orderem zasługi I klasy album złożony z 44 zdjęć, dostępny dziś w rumuńskiej Narodowej Bibliotece Cyfrowej. W zbiorach austriackiego Muzeum Sztuki Użytkowej MAK, znajduje się również kolekcja ponad stu fotografii zakładu o tej samej tematyce. W 1898 Dutkiewicz ofiarował cesarzowi austrowęgierskiemu kolejny album „Okolic Karpat i typów”, natomiast rosyjskiemu carowi i jego następcy albumy z widokami Kołomyi i Pokucia (1885). Dutkiewicz brał udział w wielu wystawach (m.in. w Wystawie Krajowej w Krakowie w 1887) , a jego fotografie i rysunki ze zdjęć były chętnie publikowane w czasopismach („Kłosy”, „Wędrowiec”, „Tygodnik Ilustrowany”) oraz wydawnictwach książkowych, np. w I tomie „Huculszczyzny” Włodzimierza Szuchiewicza, „Ilustrowanym przewodniku po Galicji” Mieczysława Orłowicza oraz w wydawnictwach austriackich. Portrety i krajobrazy ze zdjęć powstałych w zakładzie były licznie wydawane na pocztówkach, silnie popularyzowały obraz Huculszczyzny i Pokucia. Rozpowszechniane w mniej lub bardziej prestiżowych oprawach, czy to w albumach i na pojedynczych fotografiach, czy w wydawnictwach i pocztówkach, przyczyniły się do ukształtowania wyobrażeń o tych regionach i ich rozwoju jako ośrodków turystycznych. Bibliografia: Wielocha A., Juliusz Dutkiewicz – pierwszy fotograf Huculszczyzny [w:] „Płaj” 2019, nr 58, s. 38-72. Kiebuzinski K., „Rural Practice, Commercial Enterprise, or Imperial Service? Juliusz Dutkiewicz’s Carpathian Ethnographic and Landscape Photography” - wykład i publiczna dyskusja zorganizowana przez Center for Urban History of East Central Europe, 20.05.2020 r. Dostępne: https://www.lvivcenter.org/en/discussions/juliusz-dutkiewicz/ [dostęp: 2.09.2021].

Okres działalności: 1907 - 1912

Kuczyński i Gürtler – zakład fotograficzny prowadzony w Krakowie w latach 1907–1912 przez Józefa Kuczyńskiego i Antoniego Gürtlera. Mieścił się w Pałacu Spiskim przy Rynku Głównym i specjalizował w fotografii portretowej. Projekt atelier zakładał dobudowanie niewielkiego aneksu do pierwszego piętra Pałacu, z oknami wychodzącymi na dobrze oświetloną stronę północną. Było to istotne, gdyż używano podczas pracy jedynie światła naturalnego. W 1911 Pałac Spiski poddano rozbudowie. Po zakończeniu prac Gürtler wyjechał do Warszawy, gdzie otworzył studio na Nowym Świecie, a Kuczyński zaczął działać indywidualnie. Zobacz więcej: Kuczyński Józef Kuczyński Bibliografia: Zbroja B., Józef Kuczyński – mistrz fotografii portretowej (1877–1952), https://archiwalneopowiesci.ank.gov.pl/wystawa/jozef-kuczynski-mistrz-fotografii-portretowej-..1877-1952/ [dostęp: 07.03.2022]