17 marca 1870 - 14 stycznia 1946

Okres działalności: 1895 - 1977

Historyk sztuki, wydawca, był jednym z pionierów fotografii dokumentalnej w Niemczech, działał w Berlinie. Stoedtner był uczeniem profesora historii sztuki na berlińskim Uniwersytecie Fryderyka Wilhelma, Hermana Grimma, który jako jeden z pierwszych zastosował na swoich kursach slajdy, co w znaczący sposób wpłynęło na późniejsze życie Stoedtnera. W 1895 roku Stoedtner założył "Institut für wissenschaftliche Projection" - „Instytut Projekcji Naukowej”, jedną z pierwszych instytucji zajmujących się gromadzeniem i handlem fotografiami wykorzystywanymi do celów naukowych i edukacyjnych. Od 1900 roku podróżował po Niemczech gromadząc materiały do swojego archiwum. W latach 30-tych w jego "Instytucie" pracowało około 30 osób, dysponując przeszło 250 tys. negatywów. Od 1933 roku do kolekcji dzieł dotyczących architektury, zabytków, techniki, biologii, medycyny, historii, geografii, wprowadził także materiały związane z nazizmem. W listopadzie 1943 roku budynek, w którym mieściła się firma, został zniszczony w wyniku bombardowania a wraz z nim archiwum oryginalnych negatywów, których duplikaty zabezpieczono wcześniej w Muzeum Narodowym w Berlinie. Po śmierci Stoedtnera zarządzanie wydawnictwem przejęła jego żona, historyczka sztuki Ottilie Thiemann-Stoedtner, której udało się przewieźć z sowieckiej strefy do zachodnich Niemiec około 200 tys. negatywów. Stała ona na czele wydawnictwa do stycznia 1959 roku, kiedy to obowiązki zarządzania nim przejął Heinz Klemma. W 1948 roku "Instytut" przeniósł się do Düsseldorfu, zmianie uległa też nazwa na „Fotoverlag Dr. Franz Stoedtner”. 

Zdjęcia wykonane przez Stoedtnera cechują się możliwie wiernym odwzorowaniem szczegółów w stosunku do oryginału, bez dramatycznych efektów świetlnych i retuszu, starając się uchwycić możliwie „obiektywne” i „naukowe” odwzorowanie.

W 1977 roku archiwum obrazów Foto Marburg nabyło 200 000 szklanych negatywów i liczne albumy z próbkami jego autorstwa, trafiając do niego w trzech transzach. W 2006 roku zbiór około 20 tys. negatywów dotyczących historii techniki i nauk przyrodniczych przejęła „Deutsche Fotothek Dresden”. 

Bibliografia: 

Muzeum Manggha, https://manggha.pl/wystawa/podroz-do-japonii-z-franzem-stoedtnerem

Deutsches Dokumentationszentrum für Kunstgeschichte - Bildarchiv Foto Marburg

https://www.uni-marburg.de/de/fotomarburg/bestaende/uebernahmen/stoedtner

Deutsche Biographie Stoedtner

Franz August https://www.deutsche-biographie.de/gnd117264571.html

https://de.wikipedia.org/wiki/Ottilie_Rady 

https://de.wikipedia.org/wiki/Franz_Stoedtner (dostęp 29.07.2024).

Okres działalności: 1 lipca 1886 - 1951

Edward Janusz (urodzony 19 października 1850 we Lwowie, zmarł 3 marca 1914, pochowany na cmentarzu Pobitno w Rzeszowie) – fotograf i właściciel zakładu fotograficznego w Rzeszowie, uznawanego za jeden z najlepszych w ówczesnej Galicji. Fotografią zainteresował się w okresie służby wojskowej w armii austro-węgierskiej, którą opuścił w stopniu porucznika. Był samoukiem, nigdzie nie praktykował. Zawodowo zaczął fotografować około 1880 roku we Lwowie. Po około dwóch latach przeniósł się do Złoczowa, a w 1886 roku osiadł w Rzeszowie. 1 lipca 1886 roku otworzył zakład w opuszczonym przez fotografa Józefa Zajączkowskiego lokalu w podwórzu przy ulicy Sandomierskiej 18 (dzisiejsza ulica Grunwaldzka). W prowadzeniu cieszącej się dużą popularnością wśród rzeszowian firmy pomagała Januszowi jego żona Leopoldyna Krause, Austriaczka, która była zawodowym fotografem. Oprócz portretów i fotografii okolicznościowych Janusz dokumentował życie codzienne mieszkańców Rzeszowa oraz ważne wydarzenia i uroczystości. W swoim zakładzie prowadził również sprzedaż aparatów i akcesoriów fotograficznych. W 1898 roku otrzymał prestiżowe wyróżnienie w postaci honorowego tytułu Cesarsko-Królewskiego Nadwornego Fotografa. Edward Janusz był również społecznikiem i jednym z założycieli rzeszowskiego oddziału Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół". Po jego śmierci w 1914 roku zakładem, wciąż działającym pod szyldem "E. Janusz", zarządzała wdowa. W latach 20. XX wieku studio przeniesiono z oficyny do frontowego lokalu przy. Po śmierci Leopoldyny w 1934 roku kierowanie firmą przejęła najmłodsza córka, Helena, a pomagała jej siostra Maria. Po drugiej wojnie światowej zakład został upaństwowiony; powstała Rzemieślnicza Spółdzielnia Pracy Fotografów im. 22 Lipca, do której przystąpiły córki Edwarda, Helena i Maria, wnosząc swoje udziały w postaci wyposażenia i sprzętu. Od lat siedemdziesiątych zakład prowadzili ludzie niezwiązani już z rodziną Januszów. W roku 1997 podczas inspekcji konserwatorskiej na strychu kamienicy przy ulicy Grunwaldzkiej odkryto archiwum Edwarda Janusza. Znaleziono ponad 30 tysięcy szklanych klisz, a oprócz tego zdjęcia i elementy wyposażenia zakładu. Trafiły one do zbiorów Muzeum Okręgowego w Rzeszowie. 

Bibliografia: 
Kaliszewska Elżbieta, Historia zakładu E. Janusza, w: Kunszt Rzeszowskiej Fotografii, red. Kocoł Rafał E., Rzeszów 2018
Kocoł Rafał E., Kolekcja Edwarda Janusza okiem historyka…, w: Kunszt Rzeszowskiej Fotografii, red. Kocoł Rafał E., Rzeszów 2018
Żakowicz A. i inni, Fotografia galicyjska do roku 1918. Fotografowie Galicji, Tatr oraz Księstwa Cieszyńskiego, Częstochowa – Katowice – Lwów 2008
https://nowiny24.pl/edward-janusz-fotograf-ktory-uwiecznil-tamten-rzeszow/ar/c3-5727468 [dostęp: 20.06.2024]
https://www.podkarpackahistoria.pl/artykul/1138,czas-zatrzymany-w-kadrze-czyli-o-rodzinie-fotografow-januszow [dostęp: 20.06.2024]  

1941 - obecnie

Okres działalności: 1961 - obecnie

Fotograf, kolekcjoner, znawca rynku antykwarycznego. Od 1978 roku członek Związku Polskich Artystów Fotografików, związany z dolnośląskim środowiskiem fotograficznym. Ukończył Politechnikę Wrocławską, był wieloletnim pracownikiem naukowym Instytutu Komputerowych Systemów Automatyki i Pomiarów we Wrocławiu. W latach 60-tych XX wieku był współzałożycielem artystycznych grup twórczych „sześć” i „Odra 65”, w roku 1973 powołał kolektyw twórczy „1111”. Autor kilkudziesięciu wystaw indywidualnych i ponad 300 wystaw zbiorowych w kraju i za granicą. 

Od początku lat 80. XX wieku jest kolekcjonerem starych fotografii, należy do międzynarodowych klubów kolekcjonerskich: Club Daguerre w Niemczech i Photographica w Holandii. Jest również autorem oraz współautorem wielu publikacji nawiązujących do tematyki historii fotografii, m.in.: „Fotografia we Wrocławiu 1945-1997”, „Wyspy szczęśliwe. Fotografia podróżnicza w drugiej połowie XIX wieku” i „Fotografia w zwierciadle poczty”. 

Jego prace znajdują się w zbiorach prywatnych i państwowych, m.in. w Muzeum Narodowym we Wrocławiu, Muzeum Fotografii w Krakowie, Muzeum Fotografii i Filmu w Zeil nad Menem, Federation Internationale de l’Art Photographique w Mechelen (Belgia) i Zeiler Photo und Film Museum w Zeil (Niemcy).

W 2007 za twórczość fotograficzną został uhonorowany nagrodą Marszałka Województwa Dolnośląskiego. Jest laureatem odznaki honorowej „Zasłużony dla Kultury Polskiej” i „Zasłużony dla Województwa Dolnośląskiego”.

Okres działalności: 1895 - okres okupacji niemieckiej

Firma działająca w Krakowie od 1885 do 1939 roku przy ul. Floriańskiej 37 w Krakowie. Jej założycielem był Henryk Frist (1855-1921), przedsiębiorca, księgarz, wydawca i handlarz dziełami sztuki pochodzenia żydowskiego. Na przełomie wieków XIX i XX było to jedno z największych, renomowanych wydawnictw kart pocztowych o charakterze artystycznym. Przodowało w rozpowszechnianiu reprodukcji malarstwa polskiego – obrazów Jana Matejki, Jacka Malczewskiego, Wojciecha Kossaka czy Jana Styki; a także kart o tematyce patriotycznej, rzadziej z przedstawieniami miast, widokami górskimi i kart okolicznościowych.

Po śmierci Henryka w 1921 roku, właścicielami firmy zostali jego spadkobiercy: prawnik Juliusz i okulista Józef. Firstowie prowadzili przedsiębiorstwo reprodukujące dzieła graficzne już pod nazwą Akropol.   

1925 - 1986

Okres działalności: 1945 - 1986

Fotograf, projektant, rzeźbiarz, autor filmów i prac powstałych z użyciem materiałów światłoczułych, wykładowca ASP w Krakowie, do 1986 roku dziekan Wydziału Form Przemysłowych – pionierskiej szkoły designu w Polsce. Zajmował się pracą pedagogiczną, naukowo-badawczą i teoretyczną.

Był jednym z najwybitniejszych artystów polskich okresu powojennego. Członek Związku Polskich Artystów Plastyków oraz Związku Polskich Artystów Fotografików. Należał do grona założycieli drugiej Grupy Krakowskiej oraz Stowarzyszenia Projektantów Form Przemysłowych. Jeszcze jako student był asystentem Tadeusza Kantora. Był również uczestnikiem Międzynarodowej Rady Stowarzyszeń Wzornictwa Przemysłowego (ICSID), w latach 1967-1969 pełniąc funkcję wiceprezesa tej organizacji, a od 1971 roku członka zarządu.

Był prekursorem w dziedzinie prac opartych na technikach fotograficznych, ale powstających bez użycia aparatu. Jest autorem m.in. cykli heliografii "Luxogramy" i „Heliogramy” oraz cyklu "Genesis" – jedynego, jaki wykonał przy użyciu aparatu fotograficznego.

W pierwszej połowie lat 50. XX wieku rozpoczął pracę nad kineformami – ruchomymi, improwizowanymi obrazami świetlnymi, utrwalanymi na taśmie filmowej. Stymulatory wrażeń nieadekwatnych – rzeźby dotykowe, jakie stworzył, krytyka uznała za bezprecedensowe w historii sztuki.

Od lat 60. XX wieku wcielał stopniowo w życie ideę formy naturalnie ukształtowanej, jako kluczową dla praktyki artystycznej, co znalazło odzwierciedlenie również w jego działaniach z użyciem fotografii. Zgodnie z autorską filozofią sztuki miały one charakter maksymalnie bezpośredni, adekwatnie do natury światłoczułego medium. Artystyczny gest jest konsekwentnym definiowaniem fotografii traktowanej jako punkt wyjścia dla wyobrażeniowych narracji wokół zapisu gestu, śladu czy tylko sugestii obecności.

Został odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi oraz Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski.

Bibliografia:

"Andrzej Pawłowski 1925-1986", katalog wystawy, Galeria Sztuki Współczesnej BWA w Katowicach, Katowice 2002.

18 lipca 1864 - 24 kwietnia 1931

/prawdopodobne autorstwo fotografii/

Konserwatywny polityk, działacz samorządowy, przedsiębiorca, filantrop, fotoamator. Absolwent Wydziału Rolniczo-Leśnego Uniwersytetu Wiedeńskiego. W 1909 roku uzyskał od cesarza austriackiego Franciszka Józefa tytuł barona z herbem własnym oraz dewizą herbową "Pracą i Prawdą". Wychowany w duchu polskości, uważał się za rdzennego Polaka; podczas I wojny światowej opowiadał się za pełną niepodległością Polski. Był posłem do austriackiej Rady Państwa, w latach 1897-1924 marszałkiem Rady Powiatowej, w latach 1901–1914 posłem na Sejmie Galicyjskim oraz prezesem Koła Polskiego w Wiedniu. W latach 1928-1931 pełnił urząd senatora II Rzeczypospolitej. W archiwum rodzinnym znajduje się notatka o zaproponowanej mu w 1922 roku, jeszcze przed wyborem Gabriela Narutowicza, kandydaturze na urząd prezydenta.

Był właścicielem Browaru Okocimskiego, jednego z największych w tej części Galicji (produkującego w 1910 roku aż 380 tys. hl piwa rocznie). Od 1904 aż do śmierci był też właścicielem Browaru Krakowskiego i Fabryki Przetworów Słodowych przy ulicy Lubicz oraz browaru w Krasiczynie. Pełnił również funkcje: prezesa Związku Przemysłowców w Krakowie, prezesa Banku Małopolskiego i prezesa Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego w Krakowie.

Pod koniec XIX wieku wraz z małżonką, hrabiną Zofią z Sumińskich, wybudował w Brzesku kompleks pałacowy wzorowany na architekturze wiedeńskiej, otoczony parkiem w stylu angielskim. Był człowiekiem o wysokiej kulturze osobistej, znał biegle cztery języki, był uzdolniony plastycznie i muzycznie. Z zamiłowaniem gromadził dzieła sztuki, był też portretowany m.in. przez Jacka Malczewskiego.  Nazywany był „ojcem ubogich”. Podczas wojny polsko-bolszewickiej udzielał wielomilionowych pożyczek; był też hojnym darczyńcą: utrzymywał ochronkę, kasę chorych, szpital, wybudował osiedle dla robotników i urzędników w Okocimiu, ufundował place pod budowę pięciu szkół ludowych oraz czytelnię ludową w Radomyślu nad Sanem. Fundował stypendia dla uzdolnionej młodzieży wiejskiej, wsparł również finansowo budowę pomnika Adama Mickiewicza w Krakowie. Za zasługi na polu pracy obywatelskiej w 1925 roku został odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski. Pochowany w rodzinnej krypcie Goetz-Okocimskich kościoła parafialnego w Okocimiu Górnym. W roku 1937 pośmiertnie uhonorowany przez pracowników Browaru Okocim pomnikiem z popiersiem autorstwa rzeźbiarza Antoniego Madeyskiego.

Bibliografia:

Polski Słownik Biograficzny, hasło: „Goefz Jan” i „Goetz Okocimski Jan”, t. VIII, Kraków 1960.

Włodek J.M., Goetz-Okocimscy Kronika rodzinna 1590–2000, Księgarnia Akademicka, Kraków 2001.

http://www.okocim.net/goetzokocimscy.htm

Kto był kim w Drugiej Rzeczypospolitej, redakcja naukowa prof. Jacek M. Majchrowski przy współpracy Grzegorza Mazura i Kamila Stepana, Warszawa 1994, s. 511–512.

Gawlik j.S., Mietła M., Ku pamięci potomków Jana Götza-Okocimskiego 1815–1893, Brzesko : Brzeskie Towarzystwo Gryf, 2015, s., 30 i 31.

18.07.1864 - 24.04.1931

Konserwatywny polityk, działacz samorządowy, przedsiębiorca, filantrop, fotoamator. Absolwent Wydziału Rolniczo-Leśnego Uniwersytetu Wiedeńskiego. W 1909 roku uzyskał od cesarza austriackiego Franciszka Józefa tytuł barona z herbem własnym oraz dewizą herbową "Pracą i Prawdą". Wychowany w duchu polskości, uważał się za rdzennego Polaka; podczas I wojny światowej opowiadał się za pełną niepodległością Polski. Był posłem do austriackiej Rady Państwa, w latach 1897-1924 marszałkiem Rady Powiatowej, w latach 1901–1914 posłem na Sejmie Galicyjskim oraz prezesem Koła Polskiego w Wiedniu. W latach 1928-1931 pełnił urząd senatora II Rzeczypospolitej. W archiwum rodzinnym znajduje się notatka o zaproponowanej mu w 1922 roku, jeszcze przed wyborem Gabriela Narutowicza, kandydaturze na urząd prezydenta.

Był właścicielem Browaru Okocimskiego, jednego z największych w tej części Galicji (produkującego w 1910 roku aż 380 tys. hl piwa rocznie). Od 1904 aż do śmierci był też właścicielem Browaru Krakowskiego i Fabryki Przetworów Słodowych przy ulicy Lubicz oraz browaru w Krasiczynie. Pełnił również funkcje: prezesa Związku Przemysłowców w Krakowie, prezesa Banku Małopolskiego i prezesa Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego w Krakowie.

Pod koniec XIX wieku wraz z małżonką, hrabiną Zofią z Sumińskich, wybudował w Brzesku kompleks pałacowy wzorowany na architekturze wiedeńskiej, otoczony parkiem w stylu angielskim. Był człowiekiem o wysokiej kulturze osobistej, znał biegle cztery języki, był uzdolniony plastycznie i muzycznie. Z zamiłowaniem gromadził dzieła sztuki, był też portretowany m.in. przez Jacka Malczewskiego.  Nazywany był „ojcem ubogich”. Podczas wojny polsko-bolszewickiej udzielał wielomilionowych pożyczek; był też hojnym darczyńcą: utrzymywał ochronkę, kasę chorych, szpital, wybudował osiedle dla robotników i urzędników w Okocimiu, ufundował place pod budowę pięciu szkół ludowych oraz czytelnię ludową w Radomyślu nad Sanem. Fundował stypendia dla uzdolnionej młodzieży wiejskiej, wsparł również finansowo budowę pomnika Adama Mickiewicza w Krakowie. Za zasługi na polu pracy obywatelskiej w 1925 roku został odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski. Pochowany w rodzinnej krypcie Goetz-Okocimskich kościoła parafialnego w Okocimiu Górnym. W roku 1937 pośmiertnie uhonorowany przez pracowników Browaru Okocim pomnikiem z popiersiem autorstwa rzeźbiarza Antoniego Madeyskiego.

Bibliografia:

Polski Słownik Biograficzny, hasło: „Goetz Jan” i „Goetz Okocimski Jan”, t. VIII, Kraków 1960.

Włodek J.M., Goetz-Okocimscy Kronika rodzinna 1590–2000, Księgarnia Akademicka, Kraków 2001.

http://www.okocim.net/goetzokocimscy.htm

Kto był kim w Drugiej Rzeczypospolitej, redakcja naukowa prof. Jacek M. Majchrowski przy współpracy Grzegorza Mazura i Kamila Stepana, Warszawa 1994, s. 511–512.

Gawlik j.S., Mietła M., Ku pamięci potomków Jana Götza-Okocimskiego 1815–1893, Brzesko : Brzeskie Towarzystwo Gryf, 2015, s., 30 i 31.

Okres działalności: 1860 - początek XX w.

Fotograf, uznany mistrz fotografii. W latach 60. XIX wieku otworzył zakład fotograficzny w Stanisławowie przy ul. Sapieżyńskiej 18, w domu własnym, w miejscu po dawnym atelier Ropackiego. Zakład prowadził do początku XX wieku. W swoim atelier wykonywał przede wszystkim portrety, ale zasłynął także z malowniczych ujęć Stanisławowa i okolic. W 1894 roku zrealizował fotograficzną dokumentację linii kolejowej Stanisławów - Woronienka, którą następnie wydał w formie albumu. Od 1902 roku prowadził sezonowo filię swojego atelier w Jaremczu. Obok pracy zawodowej, aktywnie uczestniczył w życiu miasta. Był członkiem Ochotniczej Straży Pożarnej w Stanisławowie oraz współzałożycielem i działaczem tamtejszego oddziału Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół".  W 1886 roku został wybrany na zastępcę prezesa, a w 1897 został skarbnikiem Towarzystwa.

Jego prace znajdują się w zbiorach Muzeum Sztuki w Łodzi, Fundacji Ośrodka Karta, Muzeum Okręgowego Ziemi Kaliskiej i Muzeum Fotografii w Krakowie.

Bibliografia:

„Kurier Stanisławowski”, 1902, nr 880, 3 VII, s. 2. Na kresowej placówce. Jednodniówka jubileuszowa „Sokoła” I. w Stanisławowie, red. J. Zieliński, Stanisławów 1934, s. 5, 7, 21.

Żakowicz A. i współpracownicy, Fotografa galicyjska do roku 1918. 

1979 -

5.05.1939 -

Okres działalności: 1958 -