1886 - 1939

Henryk Schabenbeck - fotograf i społecznik, całe życie związany z Zakopanem. Urodził się w Przemyślu, w zaborze austro-węgierskim. Po zakończeniu nauki szkolnej, podjął pracę jednym z lwowskich zakładów fotograficznych. Najczęściej podaje się, że był to zakład Zofii Trzemeckiej lub atelier Jaworskiego. W 1906 rodzina Schabenbecków przeniosła się do Zakopanego, gdzie matka artysty, Karolina, otworzyła pensjonat. Henryk w tym czasie kontynuował pracę fotografa i założył studio „Stefa”, znajdujące się w willi nr 57 na Krupówkach. Tym sposobem Schabenbeck stał się założycielem pierwszego zakładu fotograficznego na terenie Podhala. Już wkrótce atelier powiększyło się o filie nad Morskim Okiem oraz w Nowym Targu. W 1910, w Rzymie, Henryk zdobył złoty medal na międzynarodowej wystawie fotograficznej. Podczas I wojny światowej Schabenbeck został powołany do wojska. Podczas walk został pojmany i wywieziony na Syberię do obozu jenieckiego, skąd wkrótce uciekł do Barnaułu. Tam też otworzył kolejne już studio fotograficzne. Na początku lat 20. XX w., po zakończeniu wojny polsko-bolszewickiej, kontynuował pracę w swoim zakopiańskim zakładzie. Wykonywał nie tylko portrety lokalnej ludności, ale fotografował także tamtejsze krajobrazy, które to pejzaże z czasem zaczęły być reprodukowane w wydawnictwach i na pocztówkach poświęconych tematyce tatrzańskiej. Pracował w technikach szlachetnych, umiejętnie operując techniką gumy oraz przetłoku. W tym czasie został również członkiem Fotoklubu Polskiego. W 1924 nakręcił krótkometrażowy film „Kronika Zakopiańska”, a sześć lat później „Dolinę Kościeliską”. W 1931 zakład przeszedł modernizację i został przeniesiony do siedziby znajdującej się na dawnym miejscu willi „Stefa”. Fotograf całe życie związany był również z Towarzystwem Sportowym „Sokół”, gdzie wstąpił już w 1902, a po przeprowadzce na Podhale zaangażował się działalność zakopiańskiego oddziału. Został nawet prezesem Zarządu organizacji w 1938, szczególnie udzielając się w sekcji narciarskiej. W 1934 Schabenbeck stał się radnym Zakopanego, a zaraz po wybuchu II wojny światowej, 2 września 1939, po opuszczeniu miasta przez dotychczasowego burmistrza, fotograf zajął jego miejsce. Kilka dni później został aresztowany i przetransportowany do podkrakowskich Krzesławic, gdzie zginął podczas masowej egzekucji. Jego obie córki, Anna i Janina, oraz syn Stefan zajęli się fotografią. Zakład „Stefa” działał po wojnie jako „Foto-Jedność”. Zobacz więcej: https://polona.pl/search/?query=Henryk_Schabenbeck&filters=public:1 [dostęp: 29.03.2021]. Bibliografia: Matuszyk A., Schabenbeck Henryk (1886–1939), w: Polski Słownik Biograficzny, t. 35, Warszawa-Kraków, 1994.

01.05.1895 - 02.06.1976

Fotograf, prawnik, żołnierz i twórca reporterskiej dokumentacji 4. Pułku Piechoty Legionów Polskich. Od 1917 roku był kierownikiem technicznym w Urzędzie Filmowym, późniejszym Centralnym Urzędzie Filmowym przy Naczelnym Dowództwie Wojska Polskiego. Fotoreporter „Światowida”, „Ilustrowanego Kuriera Codziennego” i „Nowości Ilustrowanych”. Od 1929 roku właściciel Artystycznego Zakładu Fotograficznego przy ul. Jabłonowskich 20 w Krakowie. Autor wykonanej po 1935 roku z tarasu siódmego piętra budynku Towarzystwa Ubezpieczeniowego „Feniks” panoramy Krakowa oraz dokumentacji fotograficznej kopalni soli w Wieliczce i Bochni. W latach 1937 i 1939 pełnił funkcję cechmistrza, a w 1938 był członkiem Sądu Polubownego Cechu Fotografów w Krakowie. Po II wojnie zaangażował się ponownie w działalność na rzecz środowiska krakowskich fotografów, w 1948 został wybrany sekretarzem Cechu Fotografów w Krakowie. Od 1952 roku członek Związku Polskich Artystów Fotografików Delegatura Krakowska z legitymacją numer 145. Od 1953 do 1981 brał czynny udział w cyklicznych ogólnopolskich wystawach fotografiki oraz wystawach fotografiki Krakowskiego Okręgu ZPAF. Uczestniczył w wystawach międzynarodowych, m.in. w Polnische Kunstphotographik der Gegenwart w Rapperswilu (1947), Lengyel Fotomuveszti Kiallitas w Budapeszcie (1961), Zbiorowej Wystawie Fotografiki Polskiego Towarzystwa Fotograficznego w Londynie (1962), IV Internationale Fotoschau der Ostseelander w Rostocku (1963). Od lat 30. XX w. fotografie Muchy publikowane były w wydawnictwach o tematyce krajoznawczej oraz reprodukowane w formie kart pocztowych. 

1947 -

Janusz Leśniak - urodzony w Krakowie fotograf, znany jako autor zdjęć ze swoim cieniem, nazywanych leśniakami, oraz późniejszych fotografii występujących pod nazwą leśniaki-mandala. Pierwszą fotografię z cieniem wykonał w 1964 w Warnemünde. W jego dorobku artystycznym twórczość ta jest najobszerniejsza i najbardziej znacząca. Wpłynęły na nią m.in. myśl Carla Gustawa Junga poznana w latach 70. XX w. oraz ogląd nieba dokonywany przez kosmiczny teleskop Hubble'a. Wcześniej, w telewizji, gdzie zajmował się reportażem, współpracował m.in. z Maciejem Szumowskim przy cyklu „Polska zza 7 miedzy”. Jest autorem pierwszego filmu z autentycznej akcji GOPR w Tatrach. Brał udział w kilkumiesięcznej wyprawie naukowej do Afryki. W 1987 prezentował na uczelniach i galeriach Kanady polską fotografię. Miejscem powstawania leśniaków w latach 1955 i 2011 były Ogrody Pendereckich w Lusławicach. W ogrodzie wsi Gwoździec fotografował dla Polaroid Collection w Cambridge. W 2012 rozpoczął w ogrodach paryskich projekt Hommage Eugéne Atget. W Barcelonie w 2014 wykonał cykl leśniaków i mandali hiszpańskich. Autorskie animacje filmowe mają źródło w jego fotografii - podstawowym tworzywie tych wizualizacji. Autorami muzyki do nich są m.in. Michał Lorenc i Steve Roach. Realizuje obszerny projekt leśniaki-mandala: „Ukryty Porządek” (Wholeness and the Implicite Order), będący kontynuacją jego twórczości oraz inspirowany filozofią fizyka Davida Bohma. Miejscem, gdzie powstaje najwięcej prac, jest Kraków, w którym mieszka i pracuje. Dyplom członka zwyczajnego Związku Polskich Artystów Fotografików ZPAF (nr 475) otrzymał w 1977. Jego fotografie znajdują się w kolekcjach na całym świecie, m.in.: Museum of Modern Art MoMA w Nowym Jorku, paryskiej Bibliothéque nationale de France, The Kharkiv Art Museum w Charkowie i Canadian Museum of Civilization w Gatineau. W Polsce można je oglądać m.in. w Muzeum Fotografii w Krakowie czy Muzeum Sztuki w Łodzi. Źródło: Fotograf.

31 sierpnia 1928 -

Okres działalności: 1955 -

Jeden z najważniejszych polskich fotografów powojennych. Portrecista, reportażysta, w obszarze fotografii kreacyjnej działał w fotografii ciała. Członek Międzynarodowej Federacji Sztuki Fotograficznej FIAP i Związku Polskich Artystów Fotografików. Z wykształcenia architekt, w 1955 roku ukończył architekturę na Politechnice Krakowskiej, po której podjął pracę w Pracowni Konserwacji Zabytków w Krakowie, a rok później, na fali odwilży, ją porzucił i rozpoczął pracę jako wolny strzelec.

Fotografią zainteresował się jeszcze podczas studiów architektonicznych. Przez 45 lat, od 1957 roku, był związany z krakowskim „Przekrojem”, gdzie opublikował wiele reportaży i zdjęć mody, a przede wszystkim był autorem ponad 500 okładek pisma. W 1959 roku rozpoczął współpracę z krakowskimi teatrami. Udokumentował ok. 700 spektakli teatralnych m.in. w Teatrze Rapsodycznym, Teatrze im. Słowackiego, Teatrze STU, Teatrze Ludowym i Teatrze Starym w Krakowie oraz w teatrach w Warszawie, Wrocławiu, Katowicach, Chorzowie, Tarnowie, Bielsku, Łodzi i Zakopanem. Współpracował również z Wydawnictwem Muzycznym (1950-1960) oraz "Tygodnikiem Powszechnym" (od 1956), dla którego wykonywał zdjęcia ilustrujące teksty reportażowe.

Był związany z Piwnicą pod Baranami. Dzięki Tadeuszowi Kantorowi i galerii Krzysztofory wszedł w środowisko krakowskich artystów. Pod koniec lat 50. XX wieku brał udział w spotkaniach Jazz Camping na Kalatówkach, gdzie fotografował m.in. Romana Polańskiego (tańczącego na stole w piżamie) i Krzysztofa Komedę. W 1959 roku wystąpił w krótkometrażowym filmie Krzysztofa Zanussiego „Cement i słowo”. 

Wojciech Plewiński prezentował swoje prace na wielu wystawach indywidualnych w kraju i za granicą, otrzymał też liczne nagrody, m.in.: pierwszą nagrodę za Fotografię Prasową w Warszawie (1959), złoty medal za fotografie teatralne w jugosłowiańskim Nowym Sadzie (1968), medal za fotografię „Starzy ludzie” w Madrycie (1969) i pierwszą nagrodę za reportaż „Jan Paweł II w Polsce” (1979).

Artysta został odznaczony m.in.: Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski za wybitne osiągnięcia na polu kultury i sztuki, Złotym Krzyżem Zasługi, srebrnym medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” i Nagrodą Miasta Krakowa. 

Prace Wojciecha Plewińskiego znajdują się w zbiorach Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Łodzi, Muzeum Narodowego we Wrocławiu, Centrum Scenografii Polskiej w Katowicach, Muzeum Narodowego Starego Teatru w Krakowie i Muzeum Fotografii w Krakowie.

21.02.1898 - 08.08.1979

Tadeusz Cyprian - fotografik, profesor prawa, publicysta, animator ruchu fotograficznego, członek delegacji polskiej w procesie zbrodniarzy wojennych w Norymberdze. Absolwent Wydziału Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego. Podczas I wojny światowej służył w armii austriackiej, dostał się do niewoli, a po uwolnieniu przebywał we Francji, gdzie służył w lotnictwie, wykonując zdjęcia frontowe. Zadebiutował na I Wszechpolskiej Wystawie Fotograficznej „Światłocień” w Poznaniu w 1923, gdzie zdobył srebrny medal. Współtwórca – z Bolesławem Gardulskim i Tadeuszem Wańskim – grupy artystycznej „Trójlistek Poznański”. W latach 1922–1923 współpracownik pisma „Światłocień”. Pomiędzy 1926 a 1932 kierował redakcją „Polskiego Przeglądu Fotograficznego”, a w latach 1933–1935 kolegium „Fotografa Polskiego”. W 1946 rozpoczął współpracę z miesięcznikiem „Świat Fotografii”. Współorganizator w 1924 Towarzystwa Miłośników Fotografii w Poznaniu. Od 1930 członek Fotoklubu Polskiego, a od 1934 honorowy członek Polskiego Towarzystwa Fotograficznego. W 1934 wszedł w skład komitetu opracowującego „Almanach Polskiej Fotografii Artystycznej”. W 1938 został wybrany prezesem Ogólnopolskiego Związku Towarzystw Fotograficznych. W latach 1939–1945 odbył wędrówkę po Europie i Afryce, służył w lotnictwie angielskim. W 1943 został członkiem Royal Photographic Society w Wielkiej Brytanii. Od 1947 prezes Polskiego Towarzystwa Fotograficznego i członek honorowy Zarządu Głównego Polskiego Związku Fotografów (późniejszy ZPAF). W 1957 otrzymał tytuł Honoraire Excellente Fédération Internationale de l'Art Photographique. Fotografie prezentował na wystawach krajowych i zagranicznych, m.in. na XVI Ogólnopolskiej Wystawie we Lwowie w 1936, wystawie ogólnoświatowej w Nowym Jorku w 1938, I Polskiej Wystawie Fotografii Ojczystej w 1939. W 1959 zorganizował ekspozycję retrospektywną z okazji 45-lecia pracy artystycznej, a w 1963 wystawę jubileuszową zamykającą pięćdziesiąt lat pracy twórczej. W 1979 zdjęcia Cypriana można było zobaczyć na ekspozycji „Fotografia Polska 1939–1979". Autor i współautor podręczników do nauki fotografii i cyku poradników fotograficznych, a także artykułów poświęconych szeroko pojętej tematyce fotograficznej. Szczególne uznanie zyskały jego książki: „Technika nowoczesnej fotografii” (1949), „Techniki specjalne w fotografii” (1950), „Fotografia. Technika i Technologia” (1953). W 1939 uhonorowany Złotym Krzyżem Zasługi, a w 1979 Medalem im. Jana Bułhaka. Bibliografia: Chojnacki P., Sylwetki zasłużonych, „Foto-Zeszyty” 1995, z. 3-4, s. 54. Cyprian T., Dr Tadeusz Cyprian, Nowości Fotograficzne 1938, z.2, s. 13. Jemielity J., Profesor Tadeusz Cyprian – fotograf, „Prace Naukowe Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie Edukacja Plastyczna. Fotografia”, 2012, z. VII, s. 4-64. Murza-Stankiewicz H., Fotograficy radzą fotoamatorom, „Foto” 1977, z. 7, s. 200-202. Nekrolog, „Foto” 1979, z. 9, s. 260. Olek J., Nie ma sztuki bez rzemiosła. Rozmowa z ..., „Fotografia” 1979, z. 3, s. 852. Żdżarski W., Z żałobnej karty. Tadeusz Cyprian 1898 – 1979, w: Federacja Amatorskich Stowarzyszeń Fotograficznych w Polsce. Materiały informacyjne ’89, Warszawa 1989, s. 1.

06.07.1946 -

Jakub Byrczek - urodzony w Jaworznie fotograf i wykładowca. Mieszka i pracuje w Katowicach, od 1982 wykłada fotografię na Wydziale Radia i TV Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Absolwent Politechniki Śląskiej. W 1999 uzyskał stopień doktora sztuk filmowych i fotografii w Państwowej Wyższej Szkole Filmowej Telewizyjnej i Teatralnej im. Leona Schillera w Łodzi, tam też w 2005 uzyskał habilitację. Wieloletni członek Związku Polskich Artystów Fotografików i prezes Zarządu Okręgu Śląskiego ZPAF. Od połowy lat 70. XX w. rozwija swoją działalność artystyczną - początkowo nawiązywał do nurtu fotografii elementarnej oraz tradycji neoawangardowych lat 70. XX w., później zaczął tworzyć w odpowiedzi na najnowsze trendy w sztuce fotografii. W latach 80. i 90. XX w. jego prace można było oglądać na najistotniejszych polskich wystawach (m.in. cykl „Kontakty” z lat 1988–1989, który szeroko pokazywał zainteresowania artystyczne twórcy). Prowadził warsztaty związane z dawnymi technikami fotograficznymi, interesuje go fotografia otworkowa. W 2012 został uhonorowany nagrodą Związku Polskich Artystów Fotografików. Zobacz więcej: https://artinfo.pl/artysci/jakub-byrczek [dostęp: 20.04.2021]. http://www.writv.us.edu.pl/pl/wykladowcy/item/96-byrczek-jakub [dostęp: 20.04.2021]. https://pl.wikipedia.org/wiki/Jakub_Byrczek [dostęp: 20.04.2021].

11.08.1951 -

Zbigniew Kowalewski - geodeta, himalaista, fotograf. W latach 70.–90. XX w. publikował wiele na temat Himalajów w kraju i za granicą. Od 1995 Prezes Towarzystwa Poczty Podziemnej. Podczas swoich wypraw tworzy zdjęcia widoków górskich. Zobacz więcej: https://pl.wikipedia.org/wiki/Zbigniew_Kowalewski_(geodeta) [dostęp: 20.04.2021].

28.11.1928 -

Fotografka, literatka, taterniczka i alpinistka. Urodzona we Lwowie. Jej rodzicami byli Stefania z domu Wieniewska i Zygmunt Klemensiewicz, taternik i znakomity fotograf górski, profesor Politechniki Lwowskiej, a po II wojnie światowej Politechniki Śląskiej w Gliwicach.

Absolwentka Wydziału Włókiennictwa krakowskiej ASP. W latach 50. i 60. XX wieku wraz z mężem himalaistą Adamem Szkoczylasem uprawiała czynnie taternictwo. Z zamiłowana podróżniczka, zafascynowana kontynentem azjatyckim: Afganistanem, Pakistanem, Indiami, Nepalem i Tybetem. Uczestniczyła w licznych wyprawach wysokogórskich do Azji, Afryki i Ameryki Południowej oraz Karpat Wschodnich, które nazywa „krainą młodości”.

Znana ze swojej działalności literackiej o tematyce górskiej i wspinaczkowej, jest autorką licznych publikacji, m.in. tomiku opowiadań „Bocianie gniazdo” oraz książki „Wędrować po obłokach”, za którą w 2008 roku otrzymała nagrodę Krakowska Książka Miesiąca.

Swoje fotografie publikowała m.in. w tygodniku Przekrój oraz prezentowała na wystawach krajowych (m.in. wystawa "U stóp Himalajów" oraz wystawa zdjęć z wypraw w Bieszczady i na szczyty Czarnohory, podejmowanych w latach 1994–99 prezentowana w 2000 roku w Galerii Centralnego Ośrodka Turystyki Górskiej w Krakowie).

Jest członkinią krakowskiego Klubu Wysokogórskiego oraz Związku Literatów Polskich i Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. 

06.04.1910 - 26.09.1986

Klotylda Gliwa z d. Pustelnik - urodzona w Bochni fotografka. Terminowała w Wieliczce u Władysława Gargula. Z małżeństwem mieszkała wiele lat, była również zastępczynią właścicieli. Egzamin mistrzowski nr 351/43 zdała w Izbie Rzemieślniczej w Krakowie 30 stycznia 1943. Po śmierci Władysława Gargula (1946) Klotylda otworzyła własny zakład przy ul. Zamkowej 1. Fotografie podpisywała "Foto. Gliwa". Księga Rzemiosła Polskiego z 1949 wymienia jeszcze Klotyldę przy adresie Mickiewicza 7, a na jej sprawozdaniu rocznym zakładu rzemieślniczego widnieje adres Mickiewicza 8 (tu prawdopodobnie od 20 grudnia 1951 – jest to data wystawienia karty zakładu nr 0100574). Zdjęcia ślubne wykonywała na pewno do 1980 (na stronie 29 „Biblioteczki Wielickiej” wspominana jest tak datowana fotografia ślubna Jadwigi i Józefa Dudów), zmarła w Wieliczce. Jej mąż, Ignacy, był pułkownikiem Wojska Polskiego. Zobacz także: Foto Gliwa. Bibliografia: Nekrolog, „Dziennik Polski” 1986, nr 228 (1 X), s. 5. Sprawozdanie roczne zakładu rzemieślniczego, Arch. 2823/46. Duda J., 151 spotkanie z cyklu „Wieliczka Wieliczanie” z serii: „Wspólne biografie” (1) „Wielickie rzemiosło” (2) Fotografika "Władysław Gurgul (1883-1946), fotograf, wynalazca przyrządów fotograficznych, właściciel zakładów fotograficznych w Bochni, Zakopanem, Brzesku, Wieliczce, prezes Cechu Fotografików w Krakowie”, „Biblioteczka Wielicka” 2006, z. 96, s. 25-30.

Okres działalności: ok. 1900 - lata 20. XX w.

Kirill (Cyryl) Michajłowicz Kozin - pierwszy fotograf na stałe urzędujący w Wiaznikach (Rosja). Miał tam swój zakład najdłużej, tworzył głównie fotografię portretową. Pasją zaraził się od wędrownego fotografa, jednego z wielu, których widywał na letnich jarmarkach w swoim mieście, a u którego udało mu się praktykować. Mężczyzna zabrał go ze sobą do Niżnego Nowogrodu, ówcześnie stolicy fotografii, gdzie uczył go od podstaw zdjęć studyjnych. Na miejscu Kozin spotkał Maksyma Pietrowicza Dimitriewa, młodszego o dekadę, ale już uznanego fotografa. Zainspirowany, wracając do Wiaznik, kupił dom (obecnie przy autostradzie Krasnoye 2), którego połowa przypadała na atelier. Nieco później otworzył własne studio przy ul. Shosseynay. Kozin miał czternaścioro dzieci, a każdy członek rodziny pomagał w prowadzeniu działalności ojca. Iwan, który często go zastępował, niedługo potem sam założył studio. W ślad za ojcem poszedł jeszcze Mikołaj, jednak wszystkie pracownie w pewnym momencie zostały przejęte przez państwo. Po Michajłowiczu pozostały ogromne ilości negatywów, w dużej mierze dokumentujących życie w Wiaznikach. W latach 30. XX w. lokalne muzeum odmówiło ich przyjęcia, więc zapakowano je i zakopano. W latach 90. XX w. wnuczka Kozina, Galina Borysowna Zinowjewa, przekazała je Donatowi Andrevichowi Obidinowi, przewodniczącemu miejscowego oddziału Rosyjskiego Towarzystwa Ochrony Zabytków Historii i Kultury. Bibliografia: Обидин Д. А., Козины, „Маяк” 1993, s. 3, [dostęp: 03.03.2021]. Dostępny: https://radikal.ru/fp/33a4f0edd2d0481986d336c03e66eb82.