„Świat uczuć i wyobraźni” Zofii Rydet
Zofia Rydet (1911–1997) przez ponad pięć dekad tworzyła rozbudowane cykle fotograficzne, poszukując nowych form wyrazu i konstruując własny wizualny język. Współcześnie uważana jest za jedną z najważniejszych polskich fotografek XX wieku, nie dążyła jednak do uznania jako awangardowa artystka, stawiając niezmiennie w centrum swojej uwagi człowieka, jego los, zmagania i przemiany, którym dedykowane były jej kolejne projekty fotograficzne.
Cykl „Świat uczuć i wyobraźni”, powstały w latach 1968–1975, stanowi zwieńczenie okresu, w którym artystka zwróciła się do techniki fotomontażu i estetyki surrealistycznej. Zofia Rydet sięgnęła po surrealistyczne środki, by mówić o tematach całkowicie realnych: o doświadczeniach II wojny światowej i Zagłady, o zagrożeniach, przemijaniu, ale i o miłości, macierzyństwie czy nadziei. Cykl powstały w latach 70. XX wieku pokazuje Rydet jako artystkę o poetyckiej wrażliwości, a jednocześnie mistrzynię swojego fachu, precyzyjnie konstruującą fotograficzne obrazy.
Za życia fotografki „Świat uczuć i wyobraźni” nie był prezentowany w całości na wystawie. W 1979 roku nakładem Krajowej Agencji Wydawniczej został wydany album pod tytułem „Świat uczuć i wyobraźni” ze wstępem teoretyczki fotografii, Urszuli Czartoryskiej. Zofia Rydet pokazywała też projekt przy pomocy przezroczy, którym towarzyszyła ścieżka dźwiękowa. Pracując nad wariantami kolaży, fotografka stworzyła łącznie ok. 1000 odbitek, które dziś są pod opieką Fundacji im. Zofii Rydet.
Cały cykl został przez autorkę podzielony na piętnaście rozdziałów: „Pejzaże”, „Narodziny”, „Macierzyństwo”, „Oczekiwania”, „Odejścia”, „Za ścianą życia”, „Zakochani”, „Sentymentalna ballada”, „Zagłada”, „Manekiny”, „Fantomy”, „Zagrożenie, „Obsesje”, „Przemiany” i „Nadzieja”. To połączenie tematów daje okazję, by spojrzeć oczami Zofii Rydet – artystki, która w centrum swoich zainteresowań stawiała zawsze ludzi i ich doświadczenia. Sama twórczyni mówiła o tym cyklu tak: – Mój „Świat uczuć i wyobraźni” mówi o człowieku zagrożonym już od chwili narodzin, o jego obsesjach, o jego uczuciach, osamotnieniu, pragnieniach, o lęku, przed którym ratuje go tylko miłość, o tragedii przemijania, o strachu przed zagładą i zniszczeniem.
„Świat uczuć i wyobraźni” nie jest najbardziej rozpoznawalnym z cykli Zofii Rydet – w opracowaniach poświęcano mu stosunkowo mniej uwagi niż nagradzanemu już w latach 60. „Małemu człowiekowi” czy wpisanemu w 2024 roku na listę UNESCO „Zapisowi socjologicznemu”. Dziś, w czasach globalnego niepokoju oraz kulturowego zwrotu w stronę duchowości i magii, fotokolaże Zofii Rydet wydają się niezwykle aktualne. Wewnętrzne, liryczne krajobrazy stworzone przez artystkę pół wieku temu pozwalają widzom konfrontować się z własnymi emocjami.
Wystawa „Zofia Rydet. Świat uczuć i wyobraźni”, prezentowana w Muzeum Fotografii w Krakowie w dniach 7 grudnia 2024 – 4 maja 2025, była pierwszym muzealnym pokazem fotokolaży z cyklu „Świat uczuć i wyobraźni”, tworzonym przez artystkę w latach 60. i 70. XX wieku. Kuratorem wystawy był Karol Hordziej.