„Bosco” – pierwsza na świecie fotobudka
Pierwsze urządzenia do fotografii automatycznej zostały opatentowane w 1888 roku przez Williama Pope’a i Edwarda Poole’a w Baltimore oraz w 1889 przez Carla Greise’a, Josepha Radersa i Christela Fögela, którzy pokazali maszynę na wystawie rzemieślniczo-przemysłowej w Hamburgu i zdobyli dzięki niej złoty medal. W tym samym roku Théophile-Ernest Enjalbert zaprezentował automat fotograficzny na Międzynarodowych Targach w Paryżu.
Zapoczątkowało to powstanie kilkudziesięciu patentów na przestrzeni kolejnych kilku lat. Wszystkie rozwiązania łączyło wykonywanie odbitek w technice ferrotypii w procesie suchej płyty, ale tylko jedno z nich okazało się na tyle niezawodne i opłacalne, że wdrożono je do seryjnej produkcji.
16 lipca 1890 roku Conrad Bernitt złożył w Hamburgu wniosek patentowy nr D.R.P. 58613 na urządzenie do fotografii automatycznej „Bosco”. Nazwę zawdzięcza ono włoskiemu, dziewiętnastowiecznemu magikowi Bartolomeowi Bosco. Szczególną innowacją wprowadzoną i opatentowaną osobno przez Bernitta był kształt żelaznej płytki o formacie 5 na 7,5 cm. Miała ona podniesione o kilka milimetrów krawędzie, które tworzyły ramkę dla fotografii, ale równocześnie stanowiły kuwetkę dla emulsji fotograficznej i wywoływacza, dzięki czemu praca automatu była niezwykle sprawna. Zdjęcie było przygotowywane w zaledwie trzy minuty. Urządzenie składało się z drewnianej obudowy, w której znajdowały się: aparat fotograficzny, pudełko z płytami fotograficznymi, szklane pojemniki z odczynnikami, mechanizm zegarowy odpowiedzialny za sterowanie procesem fotograficznym oraz poziomy cylinder.
Zainteresowany wykonaniem zdjęcia w budce siadał naprzeciw obiektywu i wrzucał monetę 50-fenigową, co uruchamiało naświetlanie. Następnie mechanizm zegarowy napędzał poziomy cylinder, a to rozpoczynało szereg czynności. Płyta fotograficzna była przekładana z magazynku do specjalnego uchwytu, a rozlegający się dzwonek ostrzegał klienta, że migawka aparatu jest otwarta. Naświetlanie trwało 2 sekundy. Automat obracał uczuloną płytę do pozycji poziomej, a następnie nakładał na nią, kolejno, odpowiednie warstwy: wywoływacza, utrwalacza, wody i tonera. Po około 3 minutach płytka wysuwała się z podajnika i była gotowa do odbioru wraz z tekturowym opakowaniem, na którym znajdował się opis instruujący o odpowiednim przechowywaniu fotografii.
Fotobudki produkowano w dwóch rozmiarach. Wersja do montażu stałego ważyła 140 kilogramów i miała 2,7 metra wysokości. Druga, przenośna, przeznaczona na okazję różnych wydarzeń, była lżejsza (około 56 kilogramów) i krótsza, mierzyła 93 centymetry. Możliwe było również wyposażenie urządzenia w lampę błyskową.
Maszyny Bernitta były instalowane przy okazji przeróżnych jarmarków, festiwali i wystaw publicznych zarówno w Niemczech, jak i za granicą. W 1894 roku budkę postawiono w Berlinie, m.in. w Muzeum Figur Woskowych oraz budynku Towarzystwa Naukowego „Urania”. W Monachium automat był obecny w piwiarni Löwenbräukeller. W 1897 roku pokazano ją na Targach Przemysłowo-Handlowych w Sztokholmie oraz podczas obchodów urodzin cesarza Wilhelma I w Bonn. W 1900 roku w Paryżu działał pod zmienioną nazwą „Leoni”, a w Australii został ustawiony w pasażu handlowym Adelaide. Do 1902 roku Bosco był najpopularniejszym automatem fotograficznym, używano go jeszcze do 1930 roku.
Przygotowała Agnieszka Ogrodnik
Adiunktka, Dział Inwentarzy MuFo
Bibliografia:
Tomaszczuk Z., Historia fotografii, Warszawa 2024, s. 32
Alaeva I., Bosco Automat von Conrad Bernitt, 2016
Harasym Z., Stare fotografie. Poradnik kolekcjonera, Warszawa 2012
https://reinhard-krause.de/bosco.html [dostęp: 09.03.2026]