Stanisław Krygowski – biografia


Stanisław Kostka Włodzimierz Krygowski urodził się 21 listopada 1868 roku w Tarnowie, gdzie spędził pierwsze lata swego życia. Ochrzczono go 25 grudnia 1868 roku w katedrze tarnowskiej. Rodzina Krygowskich składała się z Antoniego Krygowskiego (1824–1904) ojca, Henryki z Maciulskich matki, dwóch starszych braci: Tadeusza (1860–1915) i Kazimierza (1862–1918) oraz młodszego Zdzisława (1872–1955). Ojciec z wykształcenia matematyk i fizyk, był cenionym pedagogiem i profesorem aktywnie działającym w różnych towarzystwach naukowych. Naukę Stanisław rozpoczął w Szkole wzorowej rzymsko–katolickiej we Lwowie, gdzie uczęszczał przez pierwsze trzy klasy. W 1877 roku rodzina Krygowskich przeprowadziła się do Wadowic, gdzie ojciec Stanisława objął funkcję dyrektora wadowickiego gimnazjum. Młody Stanisław uczył się najpierw w Szkole pięcioklasowej męskiej a następnie w Gimnazjum w Wadowicach. Świadectwo dojrzałości otrzymał 31 maja 1886 roku kończąc naukę z odznaczeniem. Egzaminowali go: W. Myjkowski, Tytus Zegadłowicz, Frąckiewicz, ks. Pietrycki i J. Pawlica.

W 1886 roku rozpoczął studia na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego. W Krakowie zamieszkał przy ul. Kopernika 18, na I. piętrze. Od pierwszego roku studiów zdawał egzaminy prywatne z historii państwa i prawa niemieckiego, historii i instytucji prawa rzymskiego i innych, co uwalniało go od czesnego[1]. W indeksie znajdujemy podpisy takich nauczycieli jak: Lotar Dargun, Maurycy Fierich, Fryderyk Zoll, Bolesław Ulanowski, Wilhelm Creizenach, Edmund Krzymuski, Stanisław Madejski, Józef Milewski, Antoni Górski, Józef Rosenblatt, Józef Kleczyński. Absolutorium uzyskał 13 kwietnia 1891 roku i już 11 lipca tego roku przystąpił do pierwszego rygorozum. Drugi egzamin zdał rok później, 8 kwietnia 1892 roku i mógł rozpocząć praktykę adwokacką. W maju przystąpił do pracy w C.K. Sądzie Krajowym w Krakowie, z której odszedł na własną prośbę rozpoczynając praktykę w kancelarii krakowskiego adwokata Dra Michała Koya. Dnia 22 lipca 1893 roku uzyskał tytuł doktora praw[2].

W tym intensywnym dla niego czasie zmienił stan cywilny, żeniąc się z córką adwokata i krakowskiego rajcy miejskiego Wawrzyńca Stycznia, Marią Heleną. Ślub 22-letniej Marii i 27-letniego wówczas Stanisława odbył się 15 października 1895 roku w kościele Św. Barbary w Krakowie. Jednym ze świadków był Dr Michał Koy. Małżonkowie zamieszkali przy ul. Św. Krzyża pod numerem 7 w Krakowie.

3 grudnia 1895 roku Stanisław Krygowski rozpoczął współpracę w kancelarii swego teścia[3]. Pismem z dnia 3 listopada 1897 roku C.K. Sąd Krajowy Wyższy w Krakowie zasugerował, by egzamin adwokacki był złożony częściowo w języku niemieckim. Stanisław Krygowski odbył go jednak tylko w języku polskim[4]. Uzyskał dnia 11 stycznia 1898 roku kartę legitymacyjną Wydziału Izby Adwokackiej w Krakowie nr 1499/97, dającą mu możliwość zastępowania Dra Wawrzyńca Stycznia przy rozprawach sądowych w okresie praktyki adwokackiej w jego biurze. Pracując w Krakowie i z tym miastem wiążąc swoją przyszłość, przynależał jednak nadal do Gminy Wadowice[5]. W dniu 30 maja 1899 roku złożył przed C. K. Sądem Krajowym Wyższym w Krakowie przysięgę dla adwokatów i rozpoczął własną drogę zawodową. Wpisany na listę adwokatów z siedzibą w Krakowie od 1 czerwca 1899 roku prowadził kancelarię adwokacką wspólnie ze Styczniem. Informacja ta, decyzją Wydziału Izby Adwokackiej w Krakowie, została podana do publicznej wiadomości w urzędach, gazetach lwowskiej i wiedeńskiej. Po przeprowadzce teścia do Niepołomic, od 14 lutego 1903 roku prowadził kancelarię samodzielnie w swoim mieszkaniu przy ul. Św. Marka IIa. Kolejną substytucję objął wkrótce, we wrześniu 1903 roku, po nagłej śmierci adwokata Bolesława Schwarzenberga Czarnego. Od 1936 roku prowadził kancelarię wspólnie z synem Władysławem, zajmując się głównie sprawami majątkowymi ludzi ze wsi[6].

Stanisław Krygowski został powołany do wojska jako jednoroczny ochotnik i służył w 12. Dywizji Piechoty C.K. Armii w Krakowie. Z końcem 1911 roku, na jego własną prośbę, zwolniono go ze służby w stopniu porucznika, pozwalając mu zachować mundur. Po wybuchu I wojny światowej ponownie wezwany został do służby i jako adwokat pracował w Sądzie Wojskowym w Pińczowie. Za swą służbę i zasługi odznaczony został 20 lipca 1917 roku Złotym Krzyżem z Koroną. Po zakończeniu wojny przeniesiono go do Kielc. Syn Władysław wspomina ojca z tamtego okresu: „Gdy przyjeżdża na urlop, widzę go po raz pierwszy w maciejówce, z sądowym wiśniowym otokiem i świtce myśliwskiej – jest to bowiem zima – wielu oficerów chodziło wtedy dość różnie ubranych”[7]. Z wojskiem żegna się ostatecznie dopiero w 1922 roku w randze kapitana Wojska Polskiego w stanie spoczynku.

W kręgu zainteresowań Stanisława Krygowskiego było myślistwo. Należał do Krakowskiej Spółki Myśliwskiej Wisła, której sekretarzem był zaprzyjaźniony z nim od lat lekarz, Stanisław Jaugustyn. Drugim obliczem zainteresowań polowaniami była jego znajomość z Karolem Łukaszewiczem, przyrodnikiem i założycielem krakowskiego ZOO w Lesie Wolskim. Był dla niego ekspertem w tematach zwierząt i kompanem gry na fortepianie.

Turystyka, a w późniejszych latach również narciarstwo, zajmowały Stanisława Krygowskiego już od czasów studenckich. Uczestniczył w szeregu wypraw w Tatry nowymi drogami, między innymi w roku 1904 na Wschodni Szczyt Żelaznych Wrót i na Rumiską Przełączkę (w obu wyprawach przewodnikiem był Jan Bachleda Tajber) oraz 26 lipca 1905 roku na Wyżni Żabi Szczyt, zdobyty wraz z Januszem Chmielowskim, z którym utrzymywał wieloletnią przyjaźń, dzieląc się z nim wiedzą na temat gór. Wiedzę tę zdobywał między innymi od Jędrzeja Marusarza, przewodnika blisko związanego z domem Krygowskich, będącego najczęściej po prostu towarzyszem rodzinnych wypraw. Z nim to dnia 2 sierpnia 1906 roku zdobył jako pierwszy Mięguszowiecki Szczyt Wielki od północy, wprost od Morskiego Oka. O turystycznych wyczynach Stanisława Krygowskiego pisały również gazety: „Prof. Tadeusz Łopuszański, prof. dr Zdzisław Krygowski, dr Stanisław Krygowski i dr Jan Nowicki, pod przewodnictwem Jaśka Bachledy Tajbra zwiedzili Przełęcz Lodową, Pięć Stawów Węgierskich, Szmeks, Jezioro Szczyrbskie, Popradzkie, byli następnie na „Ganku” a stąd przez Rysy i Morskie Oko powrócili do Zakopanego”.[8] Swą działalność turystyczną rozwijał będąc członkiem Towarzystwa Tatrzańskiego od 1902 roku. Był członkiem Sekcji Turystycznej od jej powstania w 1903 do 1935 roku. W latach od 1905 do 1909 roku pracował społecznie jako członek Zarządu Głównego Towarzystwa Tatrzańskiego w Krakowie i był jego sekretarzem. Działał w komisjach: budowlanej, dla robót i przewodnictwa w Tatrach oraz skarbowej. Angażował się między innymi w aktywność Oddziału Babiogórskiego i z zapałem pracował nad udostępnieniem turystom Morskiego Oka. Jako przedstawiciel towarzystwa brał udział w akcji popierania turystyki w kraju zainicjowanej przez dyrektora kolei w Galicji Ludwika Wierzbickiego. Pierwsza konferencja w tym temacie odbyła się we Lwowie, druga zaś w Krakowie w sali magistratu w 1905 roku. Zaproszeni zostali przedstawiciele różnych środowisk, by ukonstytuować nowe towarzystwo krajowe. Krygowski pracował w sześcioosobowej komisji nad statutem[9]. Efektem tych działań było zawiązanie się 18 lipca 1906 roku, w sali obrad Dyrekcji C.K. Kolei przy Placu Matejki w Krakowie, Krajowego Związku Turystycznego[10]. W latach 1905–1907 redagował „Pamiętnik Towarzystwa Tatrzańskiego”, a w składzie jego komitetu redakcyjnego pozostał do 1910 roku. Z okazji jubileuszu 75 lat istnienia Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego, Stanisław Krygowski otrzymał pośmiertnie Odznakę Honorową Towarzystwa w nagrodę za wierność idei i wytrwałość w pracy[11].

Fotografią górską interesował się od początku swej turystycznej pasji. „Fotografia stawała się coraz bardziej modna i dla wielu była nowym sposobem widzenia świata”[12]. Od 1910 roku, jako jeden z pierwszych wykonywał kolorowe zdjęcia Tatr, Podhala i Karpat Wschodnich. Władysław Krygowski tak wspomina ojca fascynację: „Tylko bardzo rzadkie fotografie kolorowe utrwaliły kwiecistość barw kapelusza mojej matki, gdzieś z pierwszego dziesięciolecia XX wieku. Z kolorowych przeźroczy autochromowych Lumière’a, wykonanych przez mojego ojca, jednego z pierwszych, którzy je spopularyzowali w tym czasie, spogląda na mnie mama w ogromnym ciemnofioletowym kapeluszu z pomarańczowymi kwiatami, kapelusz ocienia nieco jej młodą, wyrazistą twarz o dużych oczach, które patrzyły na fotografującego”[13]. W latach 1907–1913 był członkiem władz Towarzystwa Fotografów Amatorów w Krakowie przy ul. Batorego 10. Brał udział w konkursach i wystawach fotograficznych. Zdobył złoty medal Towarzystwa Fotografów Amatorów w Krakowie w roku 1908[14] i srebrny medal na wystawie we Lwowie. W sprawach fotografii wymieniał się doświadczeniem z Awitem Szubertem, Stanisławem Bizańskim, Janem Fischerem, Januszem Chmielowskim i Wilhelmem Kotiersem. Zachowała się bogata korespondencja Janusza Chmielowskiego do Stanisława Krygowskiego. Wymieniali w niej swoje doświadczenia i uwagi na temat sprzętu fotograficznego, przesyłali sobie również zdjęcia, rozważali na temat możliwości poprawy udostępnienia turystycznego Tatr, a także doradzali sobie w kwestiach publikowania swych „wrażeń z wycieczek tatrzańskich”. Wiele miejsca poświęcili także współpracy w Sekcji Turystycznej Towarzystwa Tatrzańskiego. W jednym z listów Chmielowski dziękuje za przesłane zdjęcie, które zreprodukował jako pocztówki, wysyłając je swym niemieckim i węgierskim znajomym. Zwrócił również uwagę na znaczenie fotografii w porozumiewaniu się i planowaniu wycieczek[15].

Jego syn Władysław wspomina go jako przykładnego mieszczanina wierzącego w prawo i autorytet profesorów uniwersytetu ale rozumiejącego potrzebę postępu, oszczędnego ale wydającego sporo na książki i nowe kieliszki, zamkniętego w sobie, o dużym poczuciu humoru fotografa[16].

Stanisław Krygowski zmarł 27 grudnia 1944 roku w Krakowie. Został pochowany na Cmentarzu Rakowickim. Kolekcja autochromów autorstwa Stanisława Krygowskiego trafiła pod opiekę Centralnego Ośrodka Turystyki Górskiej PTTK w Krakowie, przekazana na krótko przed śmiercią przez jego syna Władysława.[17]

Przygotowała
Dagmara Schmidt
Muzeum Tatrzańskie im. Dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem


Bibliografia:

„Autochrom. Triumf koloru. W 110. rocznicę wynalazku fotografii barwnej” (katalog wystawy), Muzeum Narodowe w Gdańsku, Gdańsk 2017.

Chowański A., Ludzie turystyki i krajoznawstwa, „Gościniec” R. 12 1980, Nr 10–11, s. 15.

Domowicz M., Mieczysław Karłowicz i Stanisław Krygowski w zbiorach Centralnej Biblioteki Górskiej PTTK w Krakowie, „Prace Naukowe Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie. Edukacja Plastyczna” 2008, Z. 4, s. 17–22.

„[Klepsydra]: Dr. Stanisław Krygowski adwokat, przeżywszy lat 76 […] zasnął w Panu dnia 27 grudnia 1944 r.”, Drukarnia Związkowa, Kraków 1944.

Krygowski S., Centralne Archiwum Turystyki Górskiej PTTK w Krakowie, sygn. SK WKV/1–6.

Krygowski W., W moim Krakowie nad wczorajszą Wisłą, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1980.

Ładygin Z., „Krygowski: historia fotografii tatrzańskiej”, Wydawnictwo TPN, Zakopane 2007.

„Pamiętnik Towarzystwa Tatrzańskiego” R. 1906, T. 27.

„Pamiętnik Towarzystwa Tatrzańskiego” R. 1907, T. 28.

„Pamiętnik Towarzystwa Tatrzańskiego” R. 1908, T. 29.

„Pamiętnik Towarzystwa Tatrzańskiego” R. 1909, T. 30.

„Pamiętnik Towarzystwa Tatrzańskiego” R. 1910, T. 31.

Paryski W.H., Radwańska-Paryska Z., „Wielka Encyklopedia Tatrzańska”, Wydawnictwo Górskie, Poronin 1995.

„Tatry: fotografie Tatr i Zakopanego 1859 – 1914”, oprac. T. Jabłońska, A. Liscar, S. Okołowicz, BOSZ, Muzeum Tatrzańskie, Olszanica-Zakopane 2002.

Żakowicz A. i współpr., „Fotografia Galicyjska do roku 1918. Fotografowie Galicji, Tatr oraz Księstwa Cieszyńskiego. Zestawienie nazw zakładów i nazwisk fotografów do roku 1918”, Wydawnictwo „Centrum Europy”, Częstochowa-Katowice-Lwów 2008.

Żakowicz A., Gajewski K., „Fotografia tatrzańska do roku 1918: Stanisław Bizański, Awit Szubert i inni …”, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Częstochowa-Katowice-Lwów 2004.

[1] Również w gimnazjum był zwolniony z opłat za naukę na podstawie zarządzenia C.K. Rady Szkolnej Krajowej nr 2257 z dnia 3 marca 1879 roku.

[2] Archiwum COTG, sygn. WKV/2, k. 91.

[3] Praktykę odbywał od 3 grudnia 1895 roku do 16 grudnia 1896 roku i od 9 stycznia 1897 roku do 23 maja 1899 roku.

[4] Egzaminy odbyły się w dniach 24–26 listopada 1897 roku (pisemnie) i dnia 4 grudnia 1897 roku (ustnie) „ze skutkiem bardzo dobrym”.

[5] Archiwum COTG, sygn. WKV/1, k. 9.

[6] Jednym z przykładów wspominanych przez syna Władysława był druciarz Samerdak z Kaczyny, który służył w C.K. 56 Pułku Piechoty w Wadowicach, Władysław Krygowski, W moim Krakowie nad wczorajszą Wisłą, Wydawnictwo Literackie, Kraków, 1980, s. 141.

[7] Krygowski W., W moim Krakowie nad wczorajszą Wisłą, Wydawnictwo Literackie, Kraków, 1980, s. 313.

[8] „Przegląd Zakopiański” Nr 34, s. 326-327.

[9] „Przegląd polityczny, społeczny i literacki” Lwów, R. 1905, Nr 158, s. 1–2.

[10] „Przegląd Zdrojowy” Nr 9 (1906), s. 8–9.

[11] „Wierchy” R. 19 (1949), T. 57, PTT, Kraków, s. 130.

[12] Krygowski W., „W moim Krakowie nad wczorajszą Wisłą”, Wydawnictwo Literackie 1980, s. 79.

[13] Ibidem, s. 108–109.

[14] „Głos Narodu” R. XV 1907, Nr 591, s. 2.

[15] Archiwum COTG, sygn. WKV/6.

[16] Krygowski W., „W moim Krakowie nad wczorajszą Wisłą”, Wydawnictwo Literackie 1980, s. 30–32.

[17] Trzy pudełka mieściły 191 szklanych płyt.


Projekt: „Autochromy Stanisława Krygowskiego. Konserwacja, digitalizacja, upowszechnianie”

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego.